Abazia është një çrregullim neurologjik që karakterizohet nga paaftësia për të ecur, pavarësisht që muskujt dhe forca fizike janë të paprekura në dukje. Ky term vjen nga greqishtja “a-” (pa) dhe “basis” (ecje), duke përshkruar saktësisht thelbin e kësaj gjendjeje: pamundësinë për të bërë hapa të rregullt dhe të qëndrueshëm.
Ky çrregullim është i lidhur shpesh me probleme në trurin e vogël (cerebellum), palcën kurrizore ose në rrugët nervore që koordinojnë lëvizjen. Në disa raste, abazia ndodh së bashku me astazinë, që është paaftësia për të qëndruar në këmbë pa mbështetje, dhe të dyja së bashku njihen si astazi-abazi.
Llojet kryesore të abazisë
Abazia nuk është një sëmundje më vete, por simptomë e sëmundjeve të tjera neurologjike. Disa nga llojet më të njohura përfshijnë:
- Abazia spastike – shoqërohet me tension të lartë të muskujve dhe ngurtësi të gjymtyrëve, që zakonisht ndodh si pasojë e dëmtimeve në tru ose në palcën kurrizore.
- Abazia ataksike – ndodh kur truri i vogël, i cili koordinon lëvizjet, dëmtohet. Kjo sjell humbje të ekuilibrit dhe një ecje të paqëndrueshme.
- Abazia psikogjene – shkaktohet nga faktorë psikologjikë dhe jo neurologjikë. Njerëzit me këtë lloj abazie nuk kanë dëmtime fizike në sistemin nervor, por megjithatë nuk arrijnë të ecin për shkak të bllokimeve emocionale ose çrregullimeve të shëndetit mendor.
Shkaqet më të zakonshme
Abazia mund të ketë shumë shkaqe të ndryshme, në varësi të natyrës së saj. Disa prej shkaqeve më të zakonshme janë:
- Goditja në tru (insulti), që dëmton zonat e trurit të përfshira në lëvizje
- Sëmundjet neurodegjenerative, si skleroza e shumëfishtë apo ataksia cerebeloze
- Tumoret në tru ose në palcën kurrizore
- Infeksionet që prekin sistemin nervor
- Traumë fizike në kokë ose në shtyllën kurrizore
- Çrregullime psikologjike, në rastin e abazisë psikogjene
Në disa raste të rralla, abazia mund të ndodhë si pasojë e efekteve anësore të disa medikamenteve që ndikojnë në sistemin nervor qendror.
Shenjat dhe simptomat
Simptoma kryesore është paaftësia për të ecur, e cila mund të shfaqet menjëherë ose të zhvillohet në mënyrë graduale. Njerëzit me abazí mund të përjetojnë:
- Humbje të ekuilibrit gjatë përpjekjes për të ecur
- Rënien e kontrollit të trupit gjatë lëvizjes
- Dëshirë për të ecur, por pamundësi për të kryer lëvizjen
- Tërheqje emocionale ose konfuzion në rastet psikogjene
Në rastet neurologjike, shpesh abazia shoqërohet me çrregullime të tjera motorike si tremor, paralizë ose spasticitet.
Diagnoza dhe trajtimi
Diagnoza e abazisë fillon me një ekzaminim të plotë neurologjik. Mjekët përdorin imazheri si rezonancë magnetike (MRI), tomografi kompjuterike (CT) dhe teste neurologjike për të zbuluar zonat e dëmtuara në tru ose në sistemin nervor. Në rastet me dyshime për shkaqe psikologjike, rekomandohet vlerësim nga një psikiatër ose psikolog klinik.
Trajtimi ndryshon sipas shkakut të abazisë. Disa nga mënyrat më të zakonshme përfshijnë:
- Fizioterapi – për të rimarrë aftësitë motorike dhe për të përmirësuar ekuilibrin.
- Medikamente – për trajtimin e sëmundjeve themelore neurologjike ose për kontrollin e simptomave.
- Terapia psikologjike – në rastet psikogjene, ndihmon për të adresuar çrregullimet emocionale ose psikike që shkaktojnë abazinë.
Rëndësia e mbështetjes sociale
Përveç trajtimit klinik, ndihma nga familja, kujdesi i specializuar dhe rehabilitimi në një ambient mbështetës janë thelbësore për rikuperimin e personave me abazí. Shumë prej tyre përjetojnë izolim social dhe stres emocional, ndaj përfshirja e rrjetit social dhe ndërhyrja e hershme luajnë rol të madh në procesin e rikuperimit.