Alergjia është një çrregullim i zakonshëm i sistemit imunitar, ku trupi reagon në mënyrë të tepruar ndaj substancave që zakonisht janë të padëmshme për shumicën e njerëzve. Këto substanca njihen si alergjenë dhe mund të përfshijnë polenin, pluhurin, ushqimet, pickimet e insekteve, ilaçet apo edhe substanca të tjera kimike.
Reagimi alergjik është rezultat i një mbindjeshmërie të fituar të organizmit, që nxit çlirimin e histaminës dhe substancave të tjera inflamatore, duke sjellë një sërë simptomash që variojnë nga të lehta në të rënda, e në raste ekstreme, kërcënuese për jetën (anafilaksia).
Mekanizmi imunologjik i alergjisë
Kur një person alergjik ekspozohet për herë të parë ndaj një alergjeni, sistemi imunitar e njeh atë si të huaj dhe fillon të prodhojë imunoglobulinë E (IgE) specifike ndaj tij. Në ekspozimet e mëvonshme, këto antitrupa lidhen me mastocitet dhe bazofile, të cilat çlirojnë histaminë dhe mediatoren të tjera kur kontakti me alergjenin përsëritet.
Ky proces çon në:
- Zgjerim të enëve të gjakut
- Rritje të përshkueshmërisë së kapilarëve
- Kontraktim të muskujve të lëmuar në rrugët e frymëmarrjes
- Aktivizim të qelizave inflamatore
Llojet më të zakonshme të alergjive
- Alergjia respiratore (riniti alergjik)
Shkaktohet kryesisht nga polenet, pluhuri, sporet e mykut ose qimet e kafshëve. Simptomat përfshijnë teshtima, rrjedhje hundësh, kruarje të syve dhe kongjestion nazal. - Alergjia ushqimore
Shkaktohet nga ushqime si arrat, qumështi, vezët, peshku, soja dhe gruri. Mund të shfaqet me urtikarie, fryrje të buzëve, të përziera, diarre apo në raste të rënda, anafilaksi. - Alergjia ndaj barnave
Barnat më të zakonshme që shkaktojnë alergji janë penicilina dhe derivatet e saj, si dhe disa antiinflamatorë jo steroidë. Reagimet variojnë nga skuqje të lëkurës në shock anafilaktik. - Alergjia ndaj pickimeve të insekteve
Reagimet alergjike ndaj bletëve, grerëzave apo mushkonjave mund të shfaqen me ënjtje të theksuar, dhimbje, skuqje lokale apo simptoma sistemike. - Dermatiti alergjik i kontaktit
Ndodh kur lëkura bie në kontakt me një substancë irrituese si nikel, latex apo detergjentë, duke shkaktuar kruarje, skuqje dhe plagë të vogla.
Diagnostikimi i alergjisë
Diagnostikimi fillon me historinë klinike të pacientit dhe mbështetet nga:
- Testet e prick-ut (testet e pickimit në lëkurë) – aplikohen pikëza me alergjenë në lëkurë dhe vëzhgohet reagimi lokal.
- Matja e IgE specifike në gjak – për të konfirmuar sensibilizimin.
- Provokimet të kontrolluara mjekësisht, kryesisht për alergji ushqimore apo medikamentoze.
Këto teste ndihmojnë në identifikimin e alergjenit dhe në përcaktimin e ashpërsisë së reagimit.
Trajtimi dhe menaxhimi
Qasja terapeutike ndaj alergjive përfshin:
- Shmangia e alergjenëve – është hapi më i rëndësishëm në parandalimin e simptomave.
- Terapia medikamentoze:
- Antihistaminikët – për reduktimin e kruarjes dhe kongjestionit.
- Dekongjestionantët nazalë – për lehtësimin e frymëmarrjes.
- Kortikosteroidet – përdoren për reaksione më të rënda dhe inflamacione kronike.
- Adrenalina (epinefrina) – për trajtimin emergjent të anafilaksisë.
- Imunoterapia (vaksinimi alergjik) – një trajtim afatgjatë që konsiston në ekspozimin gradual të organizmit ndaj sasisë së rritur të alergjenit për të zvogëluar ndjeshmërinë.