Asfiksia është një gjendje urgjente që ndodh kur organizmi nuk merr mjaftueshëm oksigjen për të mbështetur funksionet normale jetësore. Ky mungesë oksigjeni mund të çojë në dëmtime serioze të trurit dhe organeve të tjera, madje edhe në vdekje nëse nuk trajtohet menjëherë. Asfiksia mund të ndodhë për arsye të ndryshme, duke përfshirë bllokimin e rrugëve të frymëmarrjes, presionin fizik në kraharor apo qafë, ose për shkak të pranisë së gazrave që nuk përmbajnë oksigjen të mjaftueshëm. Ky fenomen është veçanërisht i rrezikshëm pasi shpesh ndodh papritur dhe në mënyrë të qetë, pa shumë paralajmërime të dukshme.
Shkaqet kryesore të asfiksisë
Kjo gjendje mund të shkaktohet nga një sërë faktorësh fizikë dhe mjedisorë. Një nga shkaqet më të zakonshme është bllokimi i rrugëve të frymëmarrjes, si pasojë e ushqimit, objekti të huaj, apo sekrecioneve në fyt. Tek të miturit, rreziku është më i lartë për shkak të madhësisë më të vogël të rrugëve ajrore dhe prirjes për të futur objekte në gojë.
Gjithashtu, asfiksia mund të shkaktohet nga mbytja në ujë, goditjet e forta në kraharor, ose gjatë aksidenteve ku shtypet kraharori ose qafa. Në disa raste, ndodh për shkak të ekspozimit ndaj gazrave të dëmshëm si monoksidi i karbonit, i cili zëvendëson oksigjenin në gjak dhe pengon furnizimin normal të indeve me oksigjen.
Te të porsalindurit, një formë e njohur si asfiksia neonatale ndodh gjatë lindjes, kur furnizimi me oksigjen i bebit ndërpritet përkohësisht, shpesh për shkak të komplikimeve obstetrike apo problemeve me placentën.
Shenjat dhe simptomat
Shenjat e para përfshijnë vështirësi në frymëmarrje, zbehje ose nxirje të lëkurës (sidomos rreth buzëve dhe thonjve), konfuzion, përgjumje, ose humbje të vetëdijes. Në rastet kur truri nuk merr oksigjen për më shumë se disa minuta, ndodhin dëmtime të parikuperueshme të indeve nervore.
Në situata të caktuara, personi mund të jetë në gjendje të sinjalizojë për ndihmë, por në shumë raste ndërgjegjja humbet shpejt, duke e bërë të domosdoshme ndihmën e menjëhershme nga një person tjetër.
Ndihma e parë dhe trajtimi emergjent
Trajtimi i shpejtë është vendimtar. Nëse ndodh për shkak të bllokimit të rrugëve të frymëmarrjes, rekomandohet teknika e Heimlich për të nxjerrë objektin që pengon frymëmarrjen. Në rastet kur personi nuk reagon, duhet të thirret menjëherë ndihma e urgjencës dhe të fillohet reanimacioni kardiopulmonar (RCP).
Në spital, trajtimi përfshin administrimin e oksigjenit, pastrimin e rrugëve ajrore dhe, nëse është e nevojshme, intubimin për të mundësuar frymëmarrjen artificiale. Në rastet më të rënda, kur dëmtimi i trurit është i avancuar, pacientët mund të kenë nevojë për mbështetje të vazhdueshme intensive.
Tek asfiksia neonatale, trajtimi konsiston në stimulim të frymëmarrjes së bebit menjëherë pas lindjes, me oksigjen shtesë ose pajisje ventilimi nëse është e nevojshme. Monitorimi i afërt i funksioneve jetësore është thelbësor për të parandaluar pasoja afatgjata.
Komplikimet dhe pasojat afatgjata
Kur kjo gjendje nuk trajtohet në kohë, pasojat mund të jenë të rënda. Dëmtimi i trurit është ndër më të zakonshmet, për shkak të ndjeshmërisë së lartë që ka sistemi nervor ndaj mungesës së oksigjenit. Kjo mund të rezultojë në dëmtime njohëse, probleme në të folur, lëvizje apo sjellje.
Në rastet më ekstreme, ndodh vdekja klinike, dhe vetëm një reagim i menjëhershëm nga personat përreth mund të bëjë dallimin mes jetës dhe humbjes së saj. Ndaj është e rëndësishme që çdo individ të ketë njohuri bazë për ndihmën e parë, veçanërisht në rastet e bllokimit të frymëmarrjes apo humbjes së vetëdijes.