Cerma është një formë e artritit inflamator që shfaqet si pasojë e grumbullimit të kristaleve të acidit urik në nyje. Kjo gjendje shfaqet papritur dhe zakonisht prek një nyje të vetme, më shpesh nyjën e gishtit të madh të këmbës. Cerma karakterizohet nga dhimbje intensive, skuqje, enjtje dhe ndjeshmëri ekstreme në zonën e prekur. Edhe pse mund të zgjasë vetëm disa ditë, përsëritjet e saj dhe përkeqësimi i simptomave në kohë mund të çojnë në dëmtime të përhershme të strukturës së nyjës.
Shkaqet kryesore dhe faktorët e rrezikut
Shkaku themelor i kësaj sëmundjeje lidhet me rritjen e nivelit të acidit urik në gjak, një substancë që normalisht prodhohet gjatë zbërthimit të purinave – komponime që gjenden natyrshëm në trup dhe në ushqime si mishi i kuq, alkooli, frutat e thata dhe ushqimet e përpunuara. Kur trupi prodhon më shumë acid urik se sa mund të eliminojë përmes veshkave, ai fillon të grumbullohet në formë kristalesh të imëta që vendosen në nyje.
Faktorët që rrisin rrezikun për zhvillimin e cermës përfshijnë trashëgiminë gjenetike, obezitetin, konsumimin e tepruar të ushqimeve të pasura me purina, përdorimin e disa medikamenteve si diuretikët, sëmundjet renale dhe diabeti. Gjithashtu, meshkujt janë më të predispozuar sesa femrat, veçanërisht në moshat 30–50 vjeç.
Shenjat klinike dhe përparimi i sëmundjes
Zakonisht, shpërthimi i parë i dhimbjes ndodh natën dhe përshkruhet si i papritur dhe i mprehtë. Zona e prekur bëhet e kuqe, e nxehtë dhe shumë e ndjeshme ndaj prekjes, madje edhe prekje të lehta si çarçafi mund të jenë të padurueshme. Dhimbja mund të zgjasë nga disa orë deri në disa ditë dhe gradualisht të zbutet. Në mungesë të trajtimit, sulmet bëhen më të shpeshta dhe prekin më shumë nyje – ky fenomen quhet cerma poliartritike.
Në forma më të avancuara, zhvillohen tofi – grumbuj kristalesh të acidit urik nën lëkurë, veçanërisht në duar, bërryla, veshë dhe afër nyjeve. Këto mund të shkaktojnë deformime dhe kufizim të lëvizjes. Në raste të rralla, aciditeti i lartë kronik mund të dëmtojë edhe veshkat, duke çuar në gurë të veshkave ose insuficiencë renale.
Diagnostikimi dhe ekzaminimet ndihmëse
Për të diagnostikuar sëmundjen, mjeku bazon vlerësimin në historinë klinike, simptomat dhe ekzaminimin fizik. Analizat laboratorike për nivelin e acidit urik në gjak janë të rëndësishme, megjithatë nuk janë gjithmonë përfundimtare, pasi një person mund të ketë nivel të lartë pa pasur simptoma ose të ketë simptoma pa pasur acid urik të rritur.
Për një diagnozë më të saktë, mund të bëhet aspirimi i lëngut sinovial nga nyja e prekur dhe ekzaminimi mikroskopik për kristale urati. Radiografia mund të ndihmojë për të vlerësuar dëmtimet strukturore të nyjes në fazat e avancuara.
Trajtimi dhe menaxhimi afatgjatë
Menaxhimi i cermës përfshin dy faza: trajtimin e sulmit akut dhe parandalimin e përsëritjes. Gjatë krizave, përdoren antiinflamatorët josteroidë (NSAIDs), kolkicina dhe ndonjëherë kortikosteroide për të reduktuar inflamacionin dhe dhimbjen. Pushimi i nyjes dhe aplikimi i kompresave të ftohta ndihmojnë gjithashtu në lehtësimin e simptomave.
Për të parandaluar sulmet në të ardhmen, mjekët mund të përshkruajnë barna që ulin prodhimin e acidit urik si allopurinoli, ose që rrisin eliminimin e tij përmes urinës. Ndryshimet në stilin e jetesës janë po aq të rëndësishme – mbajtja e një diete të balancuar, reduktimi i alkoolit, hidratimi i mjaftueshëm dhe mbajtja e peshës trupore normale janë masa kyçe për kontrollin e sëmundjes.
Roli i ushqimit dhe kujdesit personal
Dieta ka ndikim të drejtpërdrejtë në shfaqjen dhe përkeqësimin e simptomave. Ushqimet e pasura me purina duhet të kufizohen, ndërsa produktet e bulmetit me pak yndyrë, frutat, perimet dhe drithërat e plota rekomandohen si alternativa të sigurta. Marrja e rregullt e ujit ndihmon në pastrimin e acidit urik dhe mbrojtjen e veshkave.
Ndjekja mjekësore e rregullt dhe respektimi i terapisë parandaluese mund të reduktojnë në mënyrë të ndjeshme rrezikun e rikthimit të sulmeve dhe të mbajnë në kontroll dëmtimet afatgjata që lidhen me këtë sëmundje të dhimbshme por të trajtueshme.