Dermatiti kontaktes është një gjendje inflamatore e lëkurës që ndodh kur ajo vjen në kontakt të drejtpërdrejtë me substanca irrituese ose alergjike. Ky çrregullim dermatologjik mund të shfaqet në çdo moshë dhe është një nga arsyet më të shpeshta të irritimit të lëkurës në ambientet e punës dhe në përditshmëri. Dermatiti kontaktes manifestohet në forma të ndryshme, varësisht nga natyra e substancës që shkakton reagimin dhe nga ndjeshmëria individuale e lëkurës.
Llojet kryesore dhe shkaktarët më të zakonshëm
Ekzistojnë dy lloje kryesore të dermatitit të shkaktuar nga kontaktet: dermatiti irritues dhe dermatiti alergjik. Dermatiti irritues ndodh kur lëkura dëmtohet nga substanca të forta si detergjentët, dezinfektuesit, uji me klor, tretësit kimikë ose thjesht nga larjet e shpeshta me sapun të fortë. Ky është lloji më i zakonshëm dhe zakonisht zhvillohet më shpejt pas kontaktit të përsëritur.
Në anën tjetër, dermatiti alergjik ndodh kur sistemi imunitar reagon ndaj një alergjeni specifik, siç janë nikeli, lateksi, parfumi, ngjyrat e flokëve ose disa bimë (p.sh. lëngu i hederës). Ky lloj dermatiti mund të shfaqet edhe disa orë ose ditë pas kontaktit dhe përfshin një mekanizëm imunitar të ndërmjetësuar nga qelizat T.
Shenjat klinike dhe përhapja
Shenjat kryesore përfshijnë skuqje, kruarje të theksuar, flluska, çarje të lëkurës dhe, në raste më të rënda, djegie ose plagë të hapura. Këto simptoma zakonisht shfaqen vetëm në zonën që ka qenë në kontakt me substancën irrituese ose alergjike, por mund të përhapen nëse kontakti vazhdon. Lëkura bëhet e ndjeshme dhe e prirë ndaj infeksioneve bakteriale ose mykotike nëse nuk trajtohet në kohë.
Pjesët më të prekura janë duart, krahët, fytyra dhe qafa – zona që janë më të ekspozuara ndaj kontaktit me faktorë të jashtëm. Punonjësit e shëndetit, parukierët, pastruesit, mekanikët dhe kuzhinierët janë më të rrezikuarit për shkak të kontaktit të shpeshtë me kimikate ose substanca alergjike.
Diagnostikimi dhe dallimi nga sëmundje të tjera të lëkurës
Diagnoza e dermatitit të shkaktuar nga kontaktet bazohet kryesisht në historinë e ekspozimit dhe ekzaminimin fizik të lezioneve të lëkurës. Për dermatitin alergjik, testet e lëkurës me aplikim (patch test) janë metoda standarde për të identifikuar alergjenët specifikë. Është e rëndësishme të bëhet dallimi midis këtij lloji dermatiti dhe sëmundjeve të tjera të lëkurës si psoriaza, ekzema atopike apo infeksionet fungale.
Trajtimi dhe masat parandaluese
Trajtimi kryesor konsiston në largimin e kontaktit me substancën shkaktuese. Kur kjo nuk është e mundur, rekomandohet përdorimi i dorezave mbrojtëse, veshjeve të përshtatshme dhe kremrave barrierë që krijojnë një shtresë mbrojtëse mbi lëkurë. Për të lehtësuar simptomat, përdoren kremra kortikosteroidë lokalë dhe, në raste më të rënda, mund të jepen ilaçe antihistaminike ose madje edhe kortikosteroidë oralë për të kontrolluar inflamacionin.
Zbutësit (emolientët) ndihmojnë në rivendosjen e barrierës natyrore të lëkurës dhe duhet të aplikohen rregullisht për të ruajtur hidratimin dhe për të parandaluar tharjen. Gjithashtu, shmangia e sapunëve agresivë dhe përdorimi i produkteve të testuara dermatologjikisht janë hapa të rëndësishëm në trajtimin dhe parandalimin e kësaj gjendjeje.
Ndikimi në jetën e përditshme dhe rëndësia e edukimit
Për individët që vuajnë nga forma të përsëritura të kësaj sëmundjeje, dermatiti kontaktes mund të ndikojë ndjeshëm në cilësinë e jetës. Kruarja dhe pamja e ndryshuar e lëkurës mund të çojnë në shqetësime psikologjike, mungesë vetëbesimi dhe vështirësi në përmbushjen e detyrave profesionale. Për këtë arsye, ndërgjegjësimi për shkaqet dhe edukimi për masat mbrojtëse janë të domosdoshme, si në nivel individual, ashtu edhe në vendet e punës.
Parandalimi është mënyra më efektive për të shmangur këtë gjendje. Përdorimi i mjeteve mbrojtëse, identifikimi i substancave problematike dhe një kujdes i vazhdueshëm për lëkurën mund të reduktojnë dukshëm rrezikun për zhvillimin e kësaj forme dermatiti, veçanërisht në popullatën e ekspozuar.