Eklipsi është një dukuri qiellore që ndodh kur një trup ndriçues fshihet pjesërisht ose tërësisht nga një tjetër trup qiellor që ndërhyn mes tij dhe vëzhguesit. Kur kjo ndodh me Diellin apo Hënën, ajo krijon një spektakël të jashtëzakonshëm në qiell, i cili ka tërhequr vëmendjen e njerëzimit për mijëra vite. Në këtë kuadër, eklipsi diellor dhe ai hënor janë dy nga format më të njohura që mund të vëzhgohen nga Toka.
Eklipsi diellor
Gjatë një rreshtimi të veçantë në hapësirë, Hëna mund të bllokojë dritën e Diellit duke krijuar hije mbi sipërfaqen tokësore. Kjo ndodh vetëm gjatë fazës së hënës së re dhe kur Hëna ndodhet në distancën e duhur për të mbuluar në mënyrë të pjesshme ose të plotë Diellin. Sipas pozicionit të vëzhguesit, fenomeni mund të shfaqet si i pjesshëm, i plotë apo unazor. Çdo rast sjell një përjetim të ndryshëm vizual dhe ndjesor për njerëzit që ndodhen në zonën e dukshme.
Eklipsi hënor
Kur Toka ndodhet midis Diellit dhe Hënës, ajo krijon një hije të gjerë që projektohet mbi Hënë. Në këtë rast, është Hëna që humbet ndriçimin e zakonshëm për disa minuta apo orë, duke marrë shpesh një ngjyrë të kuqërremtë për shkak të filtrimit të dritës diellore nga atmosfera tokësore. Ky efekt, i njohur për ngjyrën që i jepet satelitit, ka bërë që kjo dukuri të konsiderohet si një nga më tërheqëset për vëzhgim me sy të lirë.
Sa shpesh ndodhin?
Këto fenomene nuk ndodhin çdo muaj, edhe pse Toka dhe Hëna rrotullohen në mënyrë të vazhdueshme. Arsyeja qëndron te prirja e orbitës së Hënës, e cila nuk është plotësisht e njëjtë me atë të Tokës. Vetëm kur ndodh përputhja e nyjeve të tyre, mund të krijohet një konfigurim i saktë për të ndodhur një nga këto mbulime. Në një vit të zakonshëm ndodhin disa raste të tillë, por vetëm një pjesë janë të dukshme nga një vend specifik në sipërfaqen e Tokës.
Përdorimi i tyre në shkencë
Përtej pamjes mahnitëse, këto ngjarje përfaqësojnë mundësi të rralla për të mbledhur të dhëna shkencore. Historikisht, matje të sakta të këtij fenomeni janë përdorur për të vërtetuar teori të rëndësishme, për të studiuar strukturën e jashtme të Diellit, si dhe për të përmirësuar njohuritë tona mbi lëvizjen e trupave qiellorë. Ndikimi i tyre ka qenë i rëndësishëm edhe në orientimin kalendarik dhe në ndërtimin e përllogaritjeve të sakta të kohës në shoqëritë e lashta.