Eqerem Çabej lindi më 6 gusht 1908 në qytetin e Eskişehirit, në Turqi, në një familje shqiptare nga Gjirokastra. I ati kishte emigruar përkohësisht në këtë qytet të Perandorisë Osmane për arsye ekonomike, por shumë shpejt familja u rikthye në atdhe. Ai e kaloi fëmijërinë në Gjirokastër dhe më pas në Shkodër, ku ndoqi edhe shkollimin fillestar dhe të mesëm. Shfaqja e prirjeve të hershme për gjuhë, kulturë dhe letërsi u vu re që në moshë të re, duke u dalluar në studime dhe interes për trashëgiminë shpirtërore të popullit të tij.
Pas përfundimit të arsimit të mesëm, u dërgua me bursë nga shteti shqiptar për të studiuar në Austri. Fillimisht kreu shkollën e mesme në qytetin e Klagenfurtit dhe më pas vijoi studimet universitare në Vjenë, në fushën e filologjisë, ku u diplomua në vitin 1933. Gjatë kësaj periudhe ai u njoh me metodologjinë moderne të gjuhësisë historike, duke ndjekur ligjërata nga profesorë të shquar europianë dhe duke marrë pjesë në kërkime që do të përcaktonin drejtimin e jetës së tij akademike.
Pas kthimit në Shqipëri, u angazhua fillimisht si mësues në qytete të ndryshme si Shkodër, Gjirokastër, Tiranë e Elbasan. Ai dha mësim në lëndët e letërsisë dhe gjuhës shqipe, duke u dalluar jo vetëm për kompetencën e lartë shkencore, por edhe për përkushtimin ndaj edukimit të brezit të ri. Në të njëjtën kohë nisi edhe botimin e artikujve të tij të parë shkencorë, ku trajtonte çështje të prejardhjes së gjuhës shqipe, ndikimeve të huaja dhe formimit të gjuhës letrare kombëtare.
Në dekadat që pasuan, ai u bë një nga figurat më të rëndësishme të shkencës shqiptare, duke dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm në fushën e albanologjisë. Në qendër të kërkimeve të tij ishte historia e gjuhës shqipe, lidhjet e saj me gjuhët e tjera indoeuropiane, si dhe ruajtja e trashëgimisë së pasur të gjuhësisë popullore. Puna e tij shkencore u shtri në fusha si etimologjia, fonetika, morfologjia dhe dialektologjia.
Ai ishte ndër të parët që hodhi themelet e studimeve të mirëfillta për historinë e gjuhës shqipe, duke analizuar tekstet e vjetra të gjuhës sonë dhe duke ndriçuar periudhat e zhvillimit të saj. Ndër veprat më të njohura të tij përmenden: “Hyrje në historinë e gjuhës shqipe”, “Studime etimologjike në fushë të shqipes”, “Meshari i Gjon Buzukut – analizë gjuhësore”, si dhe shumë artikuj në revista shkencore brenda dhe jashtë vendit.
Në vitin 1972, ai mori pjesë në Kongresin e Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe, ku pati një rol të rëndësishëm në vendosjen e normës letrare të njësuar të shqipes. Gjatë këtij kongresi, u bashkuan mendimet dhe traditat gjuhësore të Shqipërisë, Kosovës dhe diasporës, dhe puna e tij shkencore shërbeu si bazë për këtë vendim historik.
Përveç si studiues dhe mësimdhënës, ai u angazhua edhe në institucione shkencore të vendit. Ishte anëtar i Institutit të Shkencave dhe më vonë i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Në këto struktura, udhëhoqi shumë projekte hulumtuese dhe botoi një sërë vëllimesh që sot mbeten referencë për çdo studiues të gjuhës shqipe.
Eqerem Çabej ishte një shembull i shkencëtarit që jetën ia kushton vetëm dijes. Me modesti, maturi dhe përkushtim, ai arriti të jetë figurë udhëheqëse e gjuhësisë shqiptare për gati gjysmë shekulli. Veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në teori, por u përkthye në ndihmesë konkrete për zhvillimin arsimor, kulturor dhe kombëtar të vendit.
Ndërroi jetë më 13 gusht 1980, në Romë, ku ishte dërguar për kurim mjekësor. Vdekja e tij u përjetua me dhimbje të madhe në mjediset akademike dhe shoqërore shqiptare. Sot, universiteti i Gjirokastrës dhe institucione të tjera arsimore mbajnë emrin e tij, ndërsa veprat e tij janë të pranishme në çdo kurrikul universitare të gjuhësisë.
Trashëgimia e tij është e gjallë. Ai u përpoq të krijojë një shkollë shqiptare të studimeve gjuhësore, që respektonte traditën, por përqafoi gjithashtu qasjen shkencore perëndimore. Vizioni i tij për një gjuhë shqipe të kultivuar, të studiuar dhe të standardizuar është një nga arritjet më të mëdha të shkencës shqiptare në shekullin XX.