Në historinë e një kombi, ka momente që nuk maten me datat e zakonshme kronologjike, por me peshën që mbajnë në ndërgjegjen kolektive. Një ndër këto momente është padyshim zbulimi i një fjalie të shkurtër, por me vlerë të jashtëzakonshme për identitetin kulturor dhe historik. E shkruar në një dokument kishtar në shekullin XV, ajo shënon pikën e parë ku dëshmohet përdorimi i fjalës së përditshme në një formë të shkruar, në një kontekst zyrtar.
Dokumenti që përmban këtë fjali është përpiluar nga një figurë e rëndësishme fetare e kohës, i cili ushtronte funksionin e tij në territoret që përfshinin popullsi me një traditë të hershme, por të patrajtuar në formë të shkruar. Në tekstin e shkurtër në latinisht, ai përfshin një fjali në gjuhën e popullit që kishte për qëllim të përkthente një akt pagëzimi, në mënyrë që të kuptohej nga njerëzit e thjeshtë. Ky gjest, ndonëse i thjeshtë në pamje të parë, përfaqëson një ndër aktet më të hershme të afirmimit të një identiteti të veçantë gjuhësor në Ballkanin Perëndimor.
Formula e përmendur është:
“Unë të pagëzoj në emër të Atit, të Birit e të Shpirtit Shenjt.”
E shkruar me një sistem shkrimi të ndikur nga latinishtja dhe fonetikisht e afërt me shqiptimin e kohës, kjo fjali është ruajtur në një dokument që daton në vitin 1462. Ajo përfaqëson provën e parë të padiskutueshme të ekzistencës së shkrimit të kësaj gjuhe në një kontekst zyrtar dhe të përkthyer me qëllim komunikimi me popullin.
Autori i këtij dokumenti, i njohur për angazhimin e tij fetar dhe intelektual, ka qenë gjithashtu një nga figurat që përpiqej të përçonte mesazhin fetar në një gjuhë të kuptueshme për besimtarët vendas. Në këtë mënyrë, fjalia e shkurtër përfaqëson një moment ku feja dhe kultura ndërthuren për të dhënë dëshminë e parë të një trashëgimie që më vonë do të pasurohej me tekste të plota dhe vepra të rëndësishme.
Megjithëse e shkurtër dhe në thelb liturgjike, kjo fjali dëshmon se sistemi i të folurit kishte arritur një stad të mjaftueshëm për t’u shkruar, për t’u kuptuar dhe për të pasur një strukturë gjuhësore të qëndrueshme. Ajo nuk përfaqëson vetëm një dokument fetar, por një gur themeli në historinë e komunikimit të organizuar, i cili më vonë do të pasohej nga libra të plotë, përkthime biblike dhe vepra letrare në një gjuhë që kishte qenë vetëm gojore për shekuj.
Rëndësia e kësaj dëshmie nuk qëndron vetëm te lashtësia, por edhe te përmbajtja: një tekst i shkurtër, por me strukturë të plotë sintaksore, kuptim të qartë dhe përmbajtje të përcaktuar. Ai është një sinjal i hershëm se ekzistonte një vetëdije për përdorimin e gjuhës amtare edhe në kontekste formale dhe se ekzistonte nevoja për ta pasur të shkruar.
Dokumenti ku ndodhet kjo fjali është ruajtur me kujdes në arkivat kishtare dhe është zbuluar vetëm në shekullin XX nga studiuesit e historisë dhe filologjisë. Që nga ajo kohë, kjo fjali është cituar shpesh në tekstet shkollore, librat e historisë dhe përmendet në ditët përkujtimore si një moment themelor në zhvillimin e identitetit kulturor.