Hunda është një nga organet më të rëndësishme të sistemit respirator dhe shqisor te njeriu. Ajo ndodhet në pjesën qendrore të fytyrës dhe shërben si porta hyrëse për ajrin që shkon në mushkëri. Përveç frymëmarrjes, merr pjesë në nuhatje, ngrohjen dhe filtrimin e ajrit, si dhe në rezonancën e zërit gjatë të folurit. Përbëhet nga struktura të jashtme dhe të brendshme që bashkëpunojnë për të përmbushur këto funksione jetike. Hunda është gjithashtu një element i rëndësishëm estetik dhe ndikues në pamjen e jashtme të njeriut.
Struktura e jashtme
Pjesa e dukshme e saj përbëhet nga skeleti kockor në pjesën e sipërme dhe kërcor në pjesën e poshtme. Kjo strukturë i jep asaj qëndrueshmëri dhe elasticitet. Dy vrimat e saj të jashtme (nares) janë të rrethuara nga muskuj dhe lëkurë dhe shërbejnë për të lejuar kalimin e ajrit. Lëkura e jashtme përmban folikula qimesh dhe gjëndra dhjamore që ndihmojnë në mbrojtjen e saj.
Kaviteti nazal dhe përbërja e brendshme
Pas vrimave të jashtme gjendet kaviteti nazal, i ndarë në dy kanale nga septumi (muri ndarës) nazal. Ky septum përbëhet nga kërc dhe kockë dhe e ndan hapësirën e brendshme në mënyrë të barabartë. Në të dy anët e brendshme ndodhen konkat nazale (superiore, mesatare dhe inferiore), të cilat ndihmojnë në rregullimin e temperaturës dhe lagështisë së ajrit që thithet.
Sipërfaqja e brendshme është e mbuluar me mukozë të pasur me qeliza që prodhojnë mukus dhe me qime mikroskopike (cilie), të cilat kapin pluhurat dhe bakteret, duke penguar hyrjen e tyre në rrugët më të thella të frymëmarrjes. Në pjesën e sipërme ndodhen qelizat shqisore të nuhatjes që i dërgojnë trurit informacion rreth aromave.
Funksioni i nuhatjes
Ky organ është i pajisur me receptorë të specializuar të vendosur në epitelin e nuhatjes, të cilët njohin molekulat aromatike dhe i transmetojnë sinjalet përmes nervit olfaktor drejt trurit. Nuhatja luan një rol të rëndësishëm në perceptimin e ambientit, në shijimin e ushqimeve dhe në paralajmërimin për substanca të dëmshme si gazi apo tymi.
Roli në frymëmarrje dhe mbrojtje
Gjatë procesit të frymëmarrjes, ajri kalon fillimisht nëpër të, ku ngrohet nga rrjeti i pasur i enëve të gjakut në mukozë, lagështohet nga sekrecionet mukozale dhe filtrohet nga grimcat e dëmshme. Kjo ndihmon në mbrojtjen e mushkërive dhe në krijimin e një ambienti të përshtatshëm për shkëmbimin e gazeve në alveola.
Sinuset dhe lidhja me kanalet e hundës
Të lidhura me të janë edhe sinuset paranazale: maksilar, frontal, etmoid dhe sfenoid. Këto janë zgavra të mbushura me ajër që ndihmojnë në rezonancën e zërit, lehtësojnë peshën e kafkës dhe ndihmojnë në ngrohjen dhe lagështimin e ajrit. Kur ndodhin infeksione në to, krijohet gjendja e njohur si sinusit, që mund të shoqërohet me bllokim të hundës, dhimbje koke dhe rrjedhje mukusi.
Inervimi dhe qarkullimi i gjakut
Ajo furnizohet me gjak nga degët e arterieve karotide dhe është e inervuar nga nervat trigeminal dhe olfaktor. Këto nerva janë përgjegjës për ndjeshmërinë dhe funksionin e nuhatjes. Ndjesia e të ftohtit, e djegies apo e bllokimit të saj ndodh për shkak të stimulimit të këtyre receptorëve nervorë.