Jakov Xoxa lindi më 15 prill 1923 në qytetin e Fierit, në një familje me origjinë nga Përmeti. Që në moshë të vogël tregoi prirje për letërsinë dhe artin, ndërsa mjedisi ku u rrit ndikoi dukshëm në formimin e tij si njeri dhe si krijues. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në qytetin e lindjes, ndërsa më vonë ndoqi studimet e larta në Tiranë. Gjatë Luftës së Dytë Botërore u përfshi në lëvizjen antifashiste, duke mbajtur njëkohësisht interes të veçantë për kulturën dhe krijimtarinë letrare.
Pas çlirimit të vendit, ai filloi të punonte si mësues dhe redaktor në disa organe botimi, ndërsa botoi edhe tregimet e para. Shkrimet e tij u dalluan për ndjeshmëri sociale, realizëm dhe përdorim të kujdesshëm të gjuhës shqipe. Romani i parë, “Nëna”, i botuar në vitin 1958, përshkruan jetën e një gruaje shqiptare dhe sakrificat e saj në një periudhë të trazuar historike. Ky libër u mirëprit nga lexuesit dhe nga kritika, duke e vendosur autorin në qendër të vëmendjes së letërsisë së kohës.
Një nga veprat më të rëndësishme të tij është romani “Lumi i madh”, i cili u botua pas vdekjes dhe konsiderohet si një ndër romanet më të arrira të letërsisë shqipe pas luftës. Në këtë vepër, përshkruhet me mjeshtëri jeta në një qytet të vogël shqiptar gjatë luftës, ndërthurur me elementë historikë, shoqërorë dhe psikologjikë. Personazhet janë të ndërtuara me thellësi, ndërsa rrëfimi i autorit pasqyron ndikimin e fatit historik në jetën e individëve. Gjuha është e pasur, e gdhendur me kujdes dhe rrëfimi ndërthuret natyrshëm me atmosferën e kohës.
Jakov Xoxa ishte një nga shkrimtarët që e përjetoi dhe e rrëfeu realitetin shqiptar në mënyrë të ndershme, pa retorikë të zbrazët dhe me një ton që shpesh sfidonte klishetë e kohës. Edhe pse jetoi në një regjim me kufizime të forta ideologjike, ai ruajti një individualitet letrar të dallueshëm, ku njeriu qëndronte në qendër të vëmendjes. Karakteret e tij nuk ishin skema ideologjike, por figura njerëzore të plota, të përfshira në dilema, ndjenja dhe përplasje të brendshme.
Përveç romaneve, ai shkroi edhe tregime të shkurtra dhe ese që trajtonin tema nga më të ndryshmet, duke përfshirë marrëdhëniet shoqërore, të drejtën për arsimim, përballjen me padrejtësinë dhe ndryshimet e mëdha kulturore në shoqërinë shqiptare. Në të gjitha krijimet e tij vërehet një ndjeshmëri e lartë për drejtësinë, dinjitetin dhe jetën e përditshme të njeriut të thjeshtë.
Ai dha një kontribut të çmuar edhe në fushën akademike, duke qenë për vite të tëra pedagog në Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë në Universitetin e Tiranës. Si ligjërues, ishte i respektuar për përkushtimin, qartësinë dhe thellësinë me të cilën i trajtonte çështjet e letërsisë dhe gjuhës. Shumë nga studentët e tij u bënë më pas autorë dhe studiues të rëndësishëm, duke ndjekur frymën që ai kishte kultivuar.
Jakov Xoxa vdiq më 11 nëntor 1979, duke lënë pas një trashëgimi të rëndësishme në letrat shqipe. Veprat e tij u ribotuan edhe pas ndërrimit të sistemit politik dhe vijojnë të lexohen me interes nga breza të rinj. Ai përfaqëson një brez shkrimtarësh që arritën të ruajnë dinjitetin krijues edhe në kushte të vështira, duke dhënë dëshmi të fuqishme letrare për realitetin shqiptar.
Stili i tij dallon për ndërtimin e ngjarjeve me strukturë klasike, për gjuhën e pasur dhe për përkushtimin ndaj rrëfimit të së vërtetës. Ai e konsideronte letërsinë si mjet për të zbuluar njeriun dhe për të kuptuar shoqërinë, dhe këtë mision e përmbushi me dinjitet dhe talent. Nëpërmjet veprës së tij, ai i dha lexuesit shqiptar një pasqyrë të qartë dhe të ndjeshme të jetës, historisë dhe ndjenjave që përshkojnë qenien njerëzore. Emri i Jakov Xoxa mbetet një nga më të rëndësishmit në historinë e letërsisë shqiptare.