Kanceri i qafës së mitrës është një ndër format më të zakonshme të kancerit që prek gratë, sidomos në moshën riprodhuese. Ai zhvillohet në pjesën e poshtme të mitrës, aty ku lidhet me vaginën, dhe shpesh lidhet ngushtë me infeksionin nga virusi HPV (Human Papilloma Virus). Ky virus përhapet kryesisht përmes kontaktit seksual dhe është një ndër shkaqet kryesore të ndryshimeve qelizore që më vonë mund të çojnë në këtë formë të kancerit. Në vitet e fundit, për shkak të ndërgjegjësimit në rritje dhe programeve të depistimit, shumë raste janë zbuluar në fazat e hershme, duke rritur ndjeshëm shanset për trajtim të suksesshëm.
Shkaqet dhe faktorët e rrezikut
Shkaku kryesor i kancerit të qafës së mitrës është infeksioni i vazhdueshëm me disa tipe të virusit HPV, veçanërisht tipet 16 dhe 18, të cilat konsiderohen me rrezik të lartë. Megjithatë, jo çdo infeksion me HPV çon në zhvillimin e kancerit. Rreziku rritet nëse virusi qëndron për një kohë të gjatë në trup pa u eliminuar nga sistemi imunitar. Faktorë të tjerë që ndihmojnë në zhvillimin e sëmundjes përfshijnë pirjen e duhanit, fillimin e hershëm të aktivitetit seksual, numri i madh i partnerëve seksualë, përdorimi afatgjatë i kontraceptivëve oralë dhe një sistem imunitar i dobët.
Shenjat paralajmëruese
Në fazat e para, kanceri i qafës së mitrës rrallëherë shfaq simptoma, gjë që e bën edhe më të rëndësishëm kontrollin e rregullt gjinekologjik. Kur sëmundja përparon, simptomat më të zakonshme përfshijnë gjakderdhje të pazakontë midis cikleve menstruale, gjakderdhje pas marrëdhënieve seksuale apo pas menopauzës, dhimbje gjatë marrëdhënieve apo dhimbje të legenit. Është thelbësore që çdo grua që përjeton këto simptoma t’i drejtohet menjëherë një mjeku specialist.
Metodat e parandalimit dhe depistimit
Prevenimi i kancerit të qafës së mitrës është i mundur dhe shumë efektiv nëse merren masa në kohë. Vaksinimi kundër virusit HPV është një nga mënyrat më të sigurta për të mbrojtur gratë që në moshë të re nga infeksioni me tipet më të rrezikshme të virusit. Vaksina rekomandohet të bëhet që para fillimit të jetës seksuale, zakonisht në moshën 9–14 vjeç. Një tjetër metodë thelbësore për parandalimin e këtij lloj kanceri është testi Pap (Papanikolau), i cili identifikon ndryshimet e hershme në qelizat e qafës së mitrës, duke mundësuar trajtim përpara se ato të shndërrohen në kancer.
Trajtimi dhe prognoza
Nëse kanceri zbulohet në fazat e hershme, mund të trajtohet me ndërhyrje kirurgjikale ose terapi të kombinuara, si rrezatimi dhe kimioterapia. Në rastet kur sëmundja ka përparuar, trajtimi bëhet më i ndërlikuar dhe më agresiv. Shanset për mbijetesë janë të larta nëse kanceri zbulohet herët; prandaj, depistimi i rregullt është vendimtar.
Situata në Shqipëri dhe nevoja për ndërgjegjësim
Në Shqipëri, si në shumë vende të tjera në zhvillim, kanceri i qafës së mitrës vazhdon të paraqesë një problem shëndetësor të rëndësishëm për gratë. Ndonëse ka filluar të promovohet vaksinimi dhe kontrollet periodike, shumë gra ende nuk i kryejnë testet e nevojshme për shkak të mungesës së informacionit, aksesit të kufizuar në shërbime shëndetësore apo për shkak të paragjykimeve sociale. Është e domosdoshme që institucionet shëndetësore të forcojnë programet e ndërgjegjësimit dhe të nxisin edukimin shëndetësor që në moshë të hershme.
Roli i shoqërisë dhe familjes
Familja dhe shoqëria luajnë një rol të madh në krijimin e një klime mbështetëse për shëndetin e gruas. Prindërit duhet të informojnë fëmijët e tyre për rëndësinë e vaksinimit dhe higjienës seksuale. Gjithashtu, është e rëndësishme që gratë të inkurajohen për të kryer vizitat gjinekologjike periodike, pa ndjerë turp apo frikë. Kjo kulturë e re shëndetësore mund të shpëtojë jetë.
Duke ndërmarrë hapa të hershëm për parandalim dhe duke rritur ndërgjegjësimin për shenjat dhe rreziqet, kanceri i qafës së mitrës mund të kontrollohet dhe reduktohet ndjeshëm. Edukimi, kontrolli i rregullt dhe mbështetja shoqërore janë armët më të fuqishme kundër kësaj sëmundjeje.