Në nëntor të vitit 1972, në Tiranë u zhvillua një nga ngjarjet më të rëndësishme për kulturën dhe identitetin kombëtar. Një numër i madh studiuesish, shkrimtarësh, arsimtarësh dhe akademikësh u mblodhën për të diskutuar rreth normave të drejtshkrimit dhe për të ndërtuar një sistem të përbashkët që do t’i shërbente gjithë shoqërisë.
Kjo nismë vinte si përmbyllje e një procesi të gjatë që kishte nisur dekada më parë, me përpjekje të shumta për të afruar trajtat gjuhësore të përdorura në zona të ndryshme të vendit. Në mungesë të një forme të konsoliduar, komunikimi zyrtar, arsimor dhe letrar ishte përballur me pasaktësi, paqartësi dhe mospërputhje, të cilat ndikonin drejtpërdrejt në zhvillimin kulturor e arsimor.
Kongresi u mbajt nga data 20 deri më 25 nëntor dhe mblodhi përfaqësues nga institucione arsimore, universitete, institutet gjuhësore, si dhe nga Kosova dhe vise të tjera jashtë kufijve shtetërorë. Në thelb të diskutimeve ishte ideja e krijimit të një drejtshkrimi të unifikuar që do të bazohej në përvojat më të mira të shkruara, në praktikën arsimore dhe në evoluimin natyror të gjuhës në përdorim.
Vendimet e këtij Kongresi u shndërruan shpejt në norma zyrtare. U përgatitën rregulla të qarta për përdorimin e shkronjave, për ndarjen e fjalëve, për format gramatikore dhe për përdorimin e shenjave të pikësimit. Këto norma u përfshinë në tekstet shkollore, në botimet zyrtare dhe në mediat publike, duke shërbyer si bazë për edukimin dhe për komunikimin institucional.
Për herë të parë, u bë e mundur që nxënësit nga të gjitha trevat të mësonin sipas të njëjtit standard, pavarësisht nga dialekti i tyre krahinor. Kjo rriti ndjeshëm nivelin e përvetësimit dhe krijoi një ndjenjë të re të përbashkët për mënyrën e të shkruarit dhe të të folurit në kontekstin publik.
Një nga sfidat kryesore të Kongresit ishte gjetja e një balance midis dy dialekteve kryesore të përdorura në vend: toskërishtes dhe gegërishtes. Zgjidhja e propozuar kishte në thelb një qasje funksionale, ku u përzgjodhën format më të njësuara dhe më të lehta për zbatimin në sistemin arsimor dhe në jetën publike. Kjo qasje, ndonëse u përshëndet nga shumë, u shoqërua edhe me debate, veçanërisht në mjediset letrare dhe intelektuale jashtë vendit.
Pavarësisht sfidave, Kongresi shënoi një hap historik në ndërtimin e një identiteti të përbashkët gjuhësor, duke vënë themelet për një komunikim më të qartë dhe më të standardizuar në të gjitha fushat e jetës. Ai ndikoi në mënyrë të drejtëpërdrejtë në zhvillimin e arsimit, të letërsisë, të medias dhe të administratës.