Krijimi i Këngës Qytetare Shkodrane (1920–1930)

  • Facebook
  • X
  • X

Në vitet 1920–1930, Shkodra, qyteti me histori të lashtë kulturore dhe artistike, u bë djepi i një forme të veçantë muzikore që do të njihte më vonë emrin “kënga qytetare shkodrane”. Ky zhanër, i lindur në rrugicat me kalldrëm të qytetit, ndërthurte elegancën e frymës qytetare me thellësinë emocionale dhe melodike të popullit shqiptar, duke u kthyer në një pasuri të trashëgimisë kulturore kombëtare.

Kënga qytetare shkodrane nuk lindi rastësisht. Ajo ishte rezultat i një evolucioni të gjatë të jetës sociale, ndikimeve kulturore dhe shpirtit artistik që e karakterizonte Shkodrën si një qendër e rëndësishme kulturore e Ballkanit. Në këtë periudhë, qyteti kishte kontakte të gjera me kulturën perëndimore përmes tregtisë, artit dhe arsimimit. Familjet e mesme dhe të pasura nisën të zhvillojnë një jetë kulturore më të rafinuar, ku kënga, muzika dhe instrumentet luanin rol qendror në ambientet shtëpiake dhe në mbrëmjet shoqërore.

Ndryshe nga kënga popullore tradicionale, që i përkiste më shumë fshatit dhe kishte një karakter spontan e të trashëguar gojarisht, kënga qytetare shkodrane nisi të marrë formë të shkruar, me kompozitorë, tekste të përpunuara dhe një strukturë të rregullt melodike. Ajo sillte tematikë të pasur: dashuri të ndaluara, nostalgji, krenari qytetare, dhimbje shpirtërore apo histori të vogla të jetës së përditshme. Në të mund të ndjehej ndjeshmëria dhe krenaria e njeriut shkodran, por edhe ndikimet nga poezia orientale, muzika italiane dhe elementë të tjerë evropianë.

Në këtë periudhë u shfaqën edhe figurat e para të kompozitorëve dhe interpretuesve që do ta përcaktonin fizionominë e kësaj kënge. Shkodra nxori emra që jo vetëm e krijuan këtë traditë, por edhe e trashëguan atë brez pas brezi. Këngëtarët interpretonin shpesh në festa familjare, koncerte të vogla qytetare dhe ambiente artistike të improvizuara, ndërsa instrumentet që e shoqëronin më së shumti ishin mandolina, fizarmonika dhe më vonë kitarra.

Kënga qytetare shkodrane është dalluar gjithmonë për meloditë e saj të ëmbla, për tekstet e pasura me figuracion poetik dhe për interpretimin emocional, që nuk kërkonte domosdoshmërisht zë të fuqishëm, por ndjeshmëri dhe finesë. Një tjetër veçori e kësaj kënge ishte përkushtimi ndaj gjuhës së pastër shqipe dhe ruajtja e identitetit lokal në thelb të saj.

Në dhjetëvjeçarin 1920–1930, kjo formë muzikore u përhap në të gjithë qytetin dhe filloi të lërë gjurmë edhe jashtë kufijve të tij. Ajo nuk ishte vetëm argëtim, por një formë e rrëfimit të përditshmërisë, një pasqyrë e ndjenjave dhe mendësisë qytetare të kohës. Disa këngë të asaj kohe, si “Syte e tu si drita”, “Kur më del në derë”, apo “Ah moj lule” mbetën të pavdekshme dhe u trashëguan brez pas brezi si simbole të artit autokton shkodran.

Edhe sot, kënga qytetare shkodrane mbetet një prej formave më të dashura të muzikës shqiptare, e interpretuar në koncerte, festivale dhe ngjarje kulturore si një kujtim i gjallë i një epoke që flet për hijeshinë e jetës qytetare shqiptare të fillimshekullit XX.

Ndalohet rreptësisht ripublikimi i këtij artikulli, në përputhje me nenin 80 të Ligjit nr. 35/2016 për të Drejtën e Autorit.