Lemza është një fenomen i zakonshëm që përjeton pothuajse çdo njeri në një moment të jetës. Ajo karakterizohet nga kontraktime të pavullnetshme dhe të përsëritura të diafragmës, muskulit kryesor që ndihmon në frymëmarrje, të ndjekura nga mbyllja e papritur e kordave vokale, çka krijon tingullin karakteristik “hik”. Lemza zakonisht është e padëmshme dhe zgjat pak minuta, por në raste të rralla mund të bëhet kronike dhe të jetë shenjë e një problemi më serioz në trup.
Mekanizmi i lemzës
Kur diafragma, që ndan kraharorin nga abdomeni, kontraktohet papritur pa paralajmërim, ajo shkakton një thithje të shpejtë të ajrit në mushkëri. Ky veprim aktivizon kordhat vokale, të cilat mbyllen me forcë dhe prodhojnë zhurmën e njohur të lemzës. Ky proces ndodh në mënyrë ciklike, dhe çdo spasëm shoqërohet me një “hik” të dallueshëm.
Lemza është refleks neuro-muskular dhe përfshihet nga një mekanizëm i ndërlikuar që përfshin sistemin nervor qendror, nervin frenik (që kontrollon diafragmën) dhe nervin vagus, që përfshin shumë pjesë të traktit tretës dhe frymëmarrës. Ndërprerjet ose stimulimet e papritura në këto zona mund të nxisin lemzën.
Shkaqet e zakonshme
Lemza mund të ndodhë për shumë arsye, shumica prej tyre të përkohshme dhe të padëmshme. Disa nga shkaktarët më të zakonshëm përfshijnë:
- Të ngrënit shpejt ose me sasi të mëdha
- Fryrja e stomakut nga pijet e gazuara ose ajri i tepërt
- Ndryshime të papritura të temperaturës në ushqim ose pije
- Konsumimi i alkoolit ose duhanit
- Emocione të forta si stresi, ankthi apo të qeshurat e tepruara
- Ndryshime të shpejta në pozicionin e trupit
Në përgjithësi, këto forma të lemzës janë kalimtare dhe zhduken pa ndonjë ndërhyrje të veçantë.
Lemza e zgjatur ose kronike
Në raste më të rralla, lemza mund të zgjasë për më shumë se 48 orë, madje edhe për javë të tëra. Kjo gjendje konsiderohet anormale dhe duhet të vlerësohet nga një mjek, pasi mund të tregojë për probleme më serioze. Disa nga shkaqet më të zakonshme të lemzës së zgjatur përfshijnë:
- Sëmundje të sistemit nervor qendror si tumore, goditje në tru ose skleroza multiple
- Refluksi gastroezofageal
- Dëmtime ose irritime të nervit frenik ose vagus
- Efekte anësore nga disa ilaçe, si steroidët ose benzodiazepinat
- Probleme metabolike si diabeti, mungesa e elektroliteve apo dështimi renal
Në këto raste, lemza mund të ndikojë negativisht në cilësinë e jetës, gjumin dhe të ushqyerit.
Mënyrat e trajtimit dhe lehtësimit
Trajtimi i lemzës varet nga kohëzgjatja dhe shkaku i saj. Për format e lehta dhe të përkohshme, ka disa metoda të thjeshta që mund të ndihmojnë:
- Mbajtja e frymës për disa sekonda
- Pirja e një gllënjke uji të ftohtë ngadalë
- Thithja e avullit ose frymëmarrja në një qese letre për disa minuta
- Gëlltitja e një lugë çaji sheqer ose uthull
- Stimuli i fytit me gargarë me ujë të ftohtë ose me limon
Këto metoda funksionojnë duke ndikuar në nervat përgjegjës për lemzën dhe duke e ndërprerë ciklin e spazmave.
Nëse lemza bëhet kronike, është e rëndësishme të identifikohet shkaku bazë përmes ekzaminimeve më të specializuara si analizat e gjakut, skaneri i trurit, testet e refluksit apo konsultat neurologjike. Trajtimi mund të përfshijë medikamente që qetësojnë nervat ose ndihmojnë në normalizimin e funksioneve të traktit tretës.
Edhe pse shpesh e injoruar, lemza mund të jetë një tregues i funksionimit të sistemit nervor dhe gastrointestinal. Vëmendja ndaj frekuencës dhe kohëzgjatjes së saj ndihmon në diferencimin e një shqetësimi të përkohshëm nga një problem i mundshëm shëndetësor më i thelluar.