Viti 2014 përbën një moment historik në rrugën e Shqipërisë drejt integrimit europian. Pas një procesi të gjatë përgatitor dhe një sërë reformash të thella institucionale, politike dhe ekonomike, Shqipëria mori zyrtarisht statusin e vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Europian më 27 qershor të atij viti. Ky ishte një hap vendimtar në përpjekjet shumëvjeçare për t’u bërë pjesë e familjes europiane dhe një arritje që u përshëndet si nga faktorët politikë vendas, ashtu edhe nga institucionet ndërkombëtare.
Procesi i afrimit të Shqipërisë me Bashkimin Europian nisi në fillim të viteve 2000, me nënshkrimin e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit dhe me përmbushjen e kushteve fillestare për integrim. Megjithatë, rruga nuk ishte e lehtë. Shqipëria u përball me pengesa të shumta, duke filluar nga mungesa e stabilitetit politik, reformat e ngadalta, korrupsioni dhe mosfunksionimi i plotë i sistemit gjyqësor. Institucionet europiane theksonin se për të marrë statusin e kandidatit, Shqipëria duhej të ndërmerrte reforma reale dhe të prekshme në disa fusha kyçe si sundimi i ligjit, lufta kundër korrupsionit, funksionimi i administratës publike dhe garantimi i të drejtave të njeriut.
Në vitet që paraprinë dhënien e statusit, u ndërmorën hapa të rëndësishëm. U miratuan ligje për reformimin e sistemit gjyqësor, u ngritën struktura për hetimin dhe ndëshkimin e korrupsionit dhe u rrit transparenca në administratën publike. Përmirësimet në sistemin zgjedhor dhe procesi i reformave institucionale ishin gjithashtu faktorë që u vlerësuan nga Komisioni Europian në raportet e tij vjetore.
Në qershor të vitit 2014, Këshilli i Ministrave të Bashkimit Europian vendosi në unanimitet që Shqipërisë t’i akordohej statusi i vendit kandidat. Ky vendim u mor pas vlerësimeve pozitive që Shqipëria kishte marrë për përmbushjen e një sërë kriteresh kyçe dhe shënoi një fazë të re në marrëdhëniet me BE-në. Ishte një njohje formale që vendi kishte hyrë në një etapë më të avancuar drejt anëtarësimit, edhe pse përpara mbeteshin sfida të shumta për të hapur negociatat e pranimit.
Statusi i vendit kandidat nuk është fundi i rrugës, por një prag drejt një angazhimi më të thelluar me strukturat e Bashkimit Europian. Ai i lejon Shqipërisë të marrë pjesë më aktivisht në programet dhe politikat e BE-së, si dhe të përfitojë ndihmë të shtuar financiare dhe teknike për përmbushjen e standardeve të nevojshme. Më e rëndësishmja, ky status forcoi besimin e qytetarëve se integrimi europian ishte një objektiv real dhe i arritshëm.
Dhënia e statusit ndikoi edhe në klimën e brendshme politike. Ajo u shfrytëzua si pikë bashkimi ndërpartiak në një periudhë ku skena politike shqiptare karakterizohej nga përçarje dhe tensione të mëdha. Institucionet qeveritare u angazhuan më tej për të përshpejtuar reformat, ndërsa shoqëria civile dhe mediat shfaqën interes të shtuar në monitorimin e zbatimit të standardeve europiane.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm i kësaj etape ishte nxitja që iu dha sistemit të drejtësisë. Kriteret e anëtarësimit përfshijnë domosdoshmërisht ndarjen efektive të pushteteve, gjyqësor të pavarur dhe luftë pa kompromis ndaj korrupsionit. Kjo çoi drejt fillimit të procesit të vetingut, një reformë e thellë në sistemin gjyqësor që synonte pastrimin e drejtësisë nga individët e korruptuar dhe rikthimin e besimit publik.
Nga ana tjetër, qytetarët shqiptarë filluan të ndienin më shumë ndikimin e standardeve europiane në jetën e përditshme: përmirësimi i shërbimeve publike, modernizimi i infrastrukturës, rritja e përgjegjshmërisë së institucioneve dhe afrimi i politikave të brendshme me ato të vendeve anëtare të BE-së.
Marrja e statusit të vendit kandidat në vitin 2014 nuk ishte vetëm një fitore diplomatike, por edhe një mundësi për të rritur presionin pozitiv mbi klasën politike shqiptare për të vazhduar me reformat. Ai rriti besimin se Shqipëria kishte kaluar një pikë kthese në drejtim të demokracisë funksionale dhe integrimit të plotë europian. Procesi vijoi më tej me përgatitjet për hapjen e negociatave të pranimit, një tjetër etapë e rëndësishme që kërkon përkushtim dhe përgjegjësi të vazhdueshme nga të gjitha strukturat shtetërore dhe shoqëria shqiptare në tërësi.