Mbretëria Shqiptare e Ahmet Zogut (1928-1939)

  • Facebook
  • X
  • X

Pas një periudhe të trazuar politike dhe institucionale në Shqipëri, më 1 shtator 1928, Asambleja Kushtetuese shpalli Shqipërinë Mbretëri dhe Ahmet Zogun si Mbret të shqiptarëve. Ky akt përmbylli një fazë të gjatë të përpjekjeve për stabilitet institucional dhe konsolidim të pushtetit qendror, duke e vendosur vendin për herë të parë në formë monarkie moderne. Periudha e Mbretërisë Shqiptare zgjati deri në prillin e vitit 1939, kur Shqipëria u pushtua nga Italia fashiste.

Ahmet Zogu kishte një karrierë të ngjeshur politike përpara se të shpallej mbret. Ai kishte shërbyer si ministër i Brendshëm, kryeministër dhe më pas si President i Republikës së Shqipërisë nga viti 1925 deri më 1928. Në një kohë me mungesë stabiliteti të brendshëm, ndikime të jashtme dhe përplasje të forta mes elitave politike, Zogu arriti të imponojë një autoritet të fortë personal dhe të kontrollojë aparatin shtetëror në mënyrë gjithnjë e më qendrore.

Transformimi nga republikë në monarki u shoqërua me miratimin e një kushtetute të re. Sipas saj, Shqipëria shpallej mbretëri demokratike, parlamentare dhe e trashëgueshme, ndërsa Mbret Zogu I u bë simbol i unitetit kombëtar. Ai mbajti për vete si funksionin e kryetarit të shtetit, ashtu edhe ndikimin vendimtar mbi qeverinë dhe parlamentin, duke e përqendruar pushtetin në një dorë.

Gjatë viteve të Mbretërisë, Zogu ndërmori reforma në disa fusha. Një nga përparësitë kryesore ishte ndërtimi i një administrate shtetërore të centralizuar, përhapja e arsimit dhe përmirësimi i infrastrukturës. U hapën shkolla të reja, filluan ndërtimet e rrugëve dhe u krijua një sistem më i rregullt ligjor dhe gjyqësor. U përpilua dhe një Kod Civil i bazuar në modele perëndimore, i cili kishte si synim modernizimin e sistemit ligjor shqiptar.

Ahmet Zogu shfaqi gjithashtu një qëndrim të fortë ndaj kundërshtarëve politikë. Opozita u dobësua në mënyrë sistematike, përmes censurës, përndjekjes dhe internimeve. Partitë politike nuk lejohej të funksiononin, ndërsa shtypi ishte i kontrolluar. Ai vendosi një regjim autoritar ku qëndrueshmëria dhe rendi u vendosën mbi pjesëmarrjen demokratike.

Në planin ndërkombëtar, Zogu u përpoq të ruante një balancë mes fuqive të mëdha. Në fillim kërkoi mbështetje nga Britania e Madhe dhe Franca, por me kalimin e kohës u afrua gjithnjë e më shumë me Italinë fashiste, e cila në atë periudhë kishte interesa të mëdha strategjike në Ballkan. Marrëveshjet e njëpasnjëshme të nënshkruara me Italinë sollën ndihma ekonomike, kredi dhe këshilltarë ushtarakë, por njëkohësisht rritën varësinë e Shqipërisë ndaj regjimit të Mussolinit.

Italia investoi në rrugë, ndërtime, banka dhe institucione shqiptare, por përmes tyre pati gjithnjë e më shumë ndikim në vendimmarrjet e brendshme. Shumë pjesë të aparatit shtetëror, përfshirë edhe ushtrinë, filluan të orientoheshin sipas modelit italian. Kjo varësi ekonomike dhe politike u bë faktor kritik në zhvillimet që do të pasonin më 1939.

Në aspektin shoqëror, Zogu ndërmori hapa për sekularizimin e shtetit dhe reduktimin e ndikimit të klerit në jetën publike. Ligje të reja synuan reformimin e kodit zakonor, të drejtave të pronësisë dhe të sistemit arsimor, duke synuar afrimin e Shqipërisë me standardet perëndimore. Megjithatë, shumë nga këto përpjekje u përballën me rezistencë lokale dhe nuk arritën të depërtojnë në mënyrë të barabartë në të gjitha krahinat.

Më 1938, Mbret Zogu u martua me Geraldinën e Hungarisë, një lidhje e cila u shoqërua me ceremoni madhështore dhe u pa si përpjekje për t’i dhënë dinjitet europian monarkisë shqiptare. Martesa u interpretua gjithashtu si një përpjekje për t’i dhënë Mbretërisë një dimension më të qëndrueshëm dhe trashëgues.

Por, pavarësisht përpjekjeve për forcimin e shtetit, Shqipëria mbeti e brishtë në aspektin ekonomik dhe politik. Me fillimin e përgatitjeve për luftë nga Italia dhe përkeqësimin e situatës në Europë, Roma vendosi të shndërrojë ndikimin e saj në Shqipëri në pushtim të plotë. Më 7 prill 1939, forcat italiane zbarkuan në disa qytete bregdetare shqiptare. Në mungesë të një reagimi të organizuar dhe përballë realitetit të pabarabartë ushtarak, Mbret Zogu u detyrua të largohej nga vendi bashkë me familjen dhe kabinetin e tij.

Me pushtimin italian, Mbretëria Shqiptare mori fund. Ahmet Zogu u largua drejt Greqisë dhe më pas në mërgim, ndërsa Shqipëria u bë pjesë formale e Perandorisë së Italisë fashiste. Megjithatë, periudha 1928–1939 mbetet një kapitull i rëndësishëm në historinë e shtetit shqiptar, ku për herë të parë u bë përpjekje për të krijuar një formë qeverisjeje moderne, të qëndrueshme dhe të unifikuar.

Ndalohet rreptësisht ripublikimi i këtij artikulli, në përputhje me nenin 80 të Ligjit nr. 35/2016 për të Drejtën e Autorit.