Në një epokë të shoqëruar nga tronditje sociale, varfëri dhe tensione ideologjike, lindi një zë i fuqishëm që do të trondiste kanonet e krijimtarisë poetike të kohës. Migjeni – emri letrar i Millosh Gjergj Nikollës – nuk vinte për të kënduar bukuritë romantike apo për të përsëritur retorikën kombëtare të brezave të mëparshëm. Ai përfaqësonte një vetëdije të re, një qasje sfiduese që vuri në qendër njeriun e zakonshëm, të lodhur, të uritur dhe të harruar.
Midis viteve 1933 dhe 1938, ky autor la një trashëgimi të shkurtër, por jashtëzakonisht të ngjeshur në përmbajtje dhe ndikim. Me një gjuhë të lirë, të drejtpërdrejtë dhe pa filtra zbukurues, poezia e tij përmbysi strukturat tradicionale dhe hapi rrugë për një frymë moderne, ku ndjeshmëria sociale, shqetësimi filozofik dhe rebelimi ndaj dogmës ishin thelbi i çdo vargu.
Migjeni është i pari që shkëputet qartësisht nga idealizmi i poetëve të mëparshëm. Ai nuk i këndon lavdisë së së kaluarës, por mjerimit të të tashmes. Në poemat e tij, lexuesi përballet me fëmijë që vdesin pa ngrënë, gra të sfilitura nga jeta dhe një popull i mbytur në heshtje kolektive. Realiteti nuk maskohet, por ekspozohet me gjithë ashpërsinë e tij.
Në vëllimin “Vargjet e lira”, botuar pas vdekjes, Migjeni sjell një poezi që rrëfen me sinqeritet, që revoltohet, që sfidon. Struktura klasike thyhet: ritmi bëhet i çrregullt, rima mungon shpesh dhe vargu merr formë sipas ndjesisë, jo sipas skemës. Kjo qasje është thelbësore për modernizmin që ai mishëron, një modernizëm që nuk është vetëm estetik, por edhe moral dhe ideologjik.
Në përmbajtje, ai guxon të godasë tema të ndaluara: varfërinë e thellë, padrejtësinë sociale, hipokrizinë fetare dhe boshësinë e institucioneve. Tek “Zoti i mjerimit”, Migjeni i drejtohet me ironi një figure hyjnore që hesht përballë dhimbjes. Në vend të lutjes vjen pyetja; në vend të besimit, dyshimi. Poezia nuk është më ngushëllim, por protestë.
Një tjetër tipar i rëndësishëm i poezisë së Migjenit është lidhja e fortë me përditshmërinë. Ai nuk shkruan për të krijuar mite, por për të zbuluar realitete. Vargjet e tij shpesh ndjekin një ton rrëfimtar, si kronikë e dhimbjes kolektive. Në to nuk ka vend për iluzione. As dashuria nuk shpëton nga kjo trajtë e zymtë – ajo paraqitet si ndjenjë e penguar, e shtypur nga varfëria dhe rrethanat.
Përsa i përket gjuhës, ajo është e fuqishme dhe ekonomike. Termat janë të përzgjedhur me kujdes, figura letrare të thjeshta por me peshë, dhe një ndjenjë dramatike që përshkon çdo varg. Ai nuk krijon për të zbavitur, por për të zgjuar dhe për të sfiduar ndërgjegjen kolektive.
Ndikimi i Migjenit në autorët pasues është i jashtëzakonshëm. Ai u bë shembull i një shkrimtari që i parapriu kohës së tij dhe që me guxim të rrallë përballoi temat më të ndjeshme dhe më të errëta të jetës së zakonshme. Ai solli në qendër të poezisë figura që më parë nuk kishin vend: punëtorin, endacakun, të sëmurin, gruan e thyer nga dhimbja.
Kjo qasje e re ndikoi në mënyrë të drejtpërdrejtë formimin e një brezi poetësh që do të shihnin artin si mjet reflektimi, e jo vetëm si formë zbukurimi. Në këtë mënyrë, Migjeni nuk mbetet vetëm një autor me vlera historike, por një pikë kthese në zhvillimin poetik të gjithë shekullit XX.