Në një prej momenteve më vendimtare të historisë moderne shqiptare, më 28 nëntor 1912, një grup përfaqësuesish nga të gjitha trevat e vendit shpalli zyrtarisht shkëputjen nga Perandoria Osmane në qytetin e Vlorës. Ky akt politik dhe simbolik ishte fryt i përpjekjeve të shumta shekullore dhe një reagim ndaj ndarjeve territoriale që kërcënonin trojet shqiptare nga shtetet fqinjë.
Për herë të parë, përfaqësues të të gjitha krahinave dhe besimeve fetare u bashkuan për të ngritur një shtet të pavarur dhe për të vendosur themelet e një administrate kombëtare. Ajo që deri atëherë ishte një shpresë e artikuluar përmes letërsisë, veprimtarisë patriotike dhe kongreseve arsimore, mori formë konkrete me krijimin e qeverisë së përkohshme të udhëhequr nga Ismail Qemali.
Në mesin e çështjeve prioritare që trajtoi qeveria e sapoformuar ishte organizimi i jetës institucionale dhe komunikimi zyrtar brenda territorit dhe me botën e jashtme. Këto vendime nuk kishin vetëm rëndësi praktike, por bartnin peshë të madhe simbolike. Një ndër më të rëndësishmit ishte përcaktimi i një sistemi të përbashkët për hartimin e dokumenteve shtetërore, për funksionimin e shkollave dhe për përfaqësimin kulturor.
Vendimi për të përdorur një formë të njësuar të shkrimit ishte rezultat i natyrshëm i zhvillimeve të mëhershme, sidomos i Kongresit të Manastirit të mbajtur në vitin 1908, ku u përzgjodh alfabeti me baza latine. Ky alfabet, tashmë i përhapur në shkolla dhe në botime, u përqafua si mjeti themelor për ndërtimin e një administrate të re dhe për komunikimin zyrtar të shtetit.
Në këtë mënyrë, dokumentet e para të qeverisë së Vlorës, si shpallja e pavarësisë dhe procesverbalet e mbledhjeve, u hartuan duke përdorur këtë sistem shkrimi. Kjo shënoi një ndarje të qartë nga e kaluara, ku aktet zyrtare mbaheshin në osmanisht apo në gjuhë të huaja që nuk përfaqësonin identitetin vendas. Përdorimi i një forme të njësuar të fjalës së shkruar shërbeu jo vetëm si mjet ligjor dhe administrativ, por edhe si simbol i bashkimit kombëtar.
Shkollat, të cilat deri në atë kohë funksiononin të shpërndara dhe shpesh nën ndikimin e strukturave fetare, morën një drejtim të ri. U përgatitën tekste mësimore dhe abetare të reja, u përfshinë mësues të formuar nga lëvizja kombëtare, dhe u shtua vëmendja ndaj edukimit në përputhje me idealet e shtetit të ri. Në shumë qytete e fshatra, ngritja e shkollave filloi të shihej si pjesë e detyrës kombëtare, ndërsa përmbajtja e mësimeve lidhej gjithnjë e më shumë me përforcimin e ndjenjës së përkatësisë.
Përveç arsimit, edhe institucionet e tjera nisën të përdornin këtë sistem komunikimi në punën e përditshme. Vendimet e qeverisë, njoftimet për popullsinë, komunikimet diplomatike dhe raportet shtetërore filluan të hartoheshin në të njëjtën formë të unifikuar. Kjo krijoi një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet institucioneve dhe qytetarëve, përmes një mjeti që i përkiste vetë atyre.
Kontributi i intelektualëve ishte i pazëvendësueshëm në këtë proces. Shumë prej tyre, të formuar në universitetet e Stambollit, Italisë, Bukureshtit apo Greqisë, u kthyen në Shqipëri dhe morën pjesë aktive në ndërtimin e administratës, arsimit dhe shtypit të kohës. Ata kishin vite që merreshin me hartimin e gramatikave, përkthimin e teksteve fetare dhe ndërtimin e një fjalori të përbashkët.
Ky zhvillim nuk ishte i lehtë. Vendit i mungonin strukturat e gatshme shtetërore dhe shumë zona kishin nivel të ulët shkrim-leximi. Megjithatë, vullneti i përbashkët për të pasur një komunikim të unifikuar e bëri të mundur ngritjen e një themeli të qëndrueshëm kulturor dhe arsimor. Në pak vite, institucionet arritën të krijonin një sistem që i shërbente të gjithë qytetarëve dhe që përfaqësonte aspiratat e një kombi të sapolindur.
Më vonë, ky sistem do të zhvillohej, do të standardizohej më tej dhe do të institucionalizohej përmes reformave të shumta, por hapat e parë u hodhën në një kohë kur gjithçka duhej ndërtuar nga e para. Përdorimi zyrtar i fjalës së shkruar në këtë formë shënoi fillimin e një epoke të re në historinë kulturore dhe shtetformuese të vendit.