Poliomieliti është një sëmundje infektive e shkaktuar nga virusi i poliomës, i cili sulmon sistemin nervor qendror dhe mund të çojë në paralizë të përhershme ose, në raste të rënda, në vdekje. Më së shumti prek fëmijët nën moshën pesë vjeç, por mund të infektojë edhe të rriturit. Ai përhapet përmes rrugës fekale-orale, zakonisht përmes ujit apo ushqimit të ndotur, dhe shpesh përhapet në zonat me higjienë të dobët dhe kushte të pakta sanitare.
Forma klinike dhe ecuria e sëmundjes
Infeksioni mund të shfaqet në disa forma. Forma më e zakonshme është ajo e lehtë ose asimptomatike, ku pacienti nuk paraqet shenja klinike ose ndien vetëm shqetësime të lehta si temperaturë, lodhje, dhimbje fyti dhe të barkut. Këto raste kalojnë pa u diagnostikuar dhe shpesh mbeten të pazbuluara.
Në format më të rënda, virusi përparon drejt sistemit nervor qendror, duke shkaktuar inflamacion të palcës kurrizore. Kjo çon në paralizë të papritur, zakonisht të njëanshme dhe më shpesh të gjymtyrëve të poshtme. Paraliza është shpesh e përhershme dhe në disa raste virusi dëmton edhe muskujt respiratorë, duke rrezikuar jetën e pacientit. Vdekshmëria nga forma paralitike është e lartë nëse nuk ofrohet trajtim mbështetës intensiv.
Diagnostikimi dhe identifikimi laboratorik
Diagnostikimi i poliomielitit mbështetet fillimisht te vëzhgimi i simptomave klinike, veçanërisht kur ka paralizë të papritur tek fëmijët. Për konfirmim, përdoren analizat laboratorike që kërkojnë praninë e virusit në mostrat e jashtëqitjes, fytit apo lëngut cerebrospinal. Testet molekulare si PCR janë të rëndësishme për të identifikuar me saktësi praninë e virusit dhe për të përcaktuar nëse është lloji i egër apo ai i vaksinuar.
Në vendet ku sëmundja është e eliminuar, çdo rast i paralizës së papritur në fëmijë është subjekt i raportimit dhe hetimit të menjëhershëm, për të parandaluar një shpërthim të mundshëm.
Trajtimi dhe kujdesi shëndetësor
Aktualisht nuk ka një kurë specifike për poliomielitin. Trajtimi është i fokusuar në mbështetjen e pacientit, lehtësimin e simptomave dhe rehabilitimin. Përfshin përdorimin e analgjezikëve për dhimbjet, terapi fizike për të ruajtur lëvizshmërinë e muskujve dhe, në rastet e paralizës respiratore, ventilim mekanik.
Për pacientët që përballen me pasoja afatgjata, si dobësi muskulore ose paaftësi fizike, programet e rehabilitimit luajnë një rol jetik në përmirësimin e cilësisë së jetës. Fizioterapia e vazhdueshme mund të ndihmojë në rikuperimin e pjesshëm të funksioneve dhe në parandalimin e kontrakturave apo deformimeve.
Vaksinimi dhe parandalimi
Mjeti më efektiv për të luftuar poliomielitin është vaksinimi. Dy lloje vaksinash janë përdorur në mënyrë të gjerë: vaksina orale (OPV) dhe ajo me injeksion (IPV). OPV ka qenë më e përdorura për shkak të lehtësisë së administrimit dhe aftësisë për të ndërprerë përhapjen e virusit në komunitet, ndërsa IPV ka përparësi në aspektin e sigurisë biologjike.
Programet kombëtare të vaksinimit kanë bërë të mundur eliminimin e kësaj sëmundjeje në shumë vende të botës. Megjithatë, sëmundja nuk është zhdukur globalisht dhe ende ka raste në disa rajone të Azisë dhe Afrikës. Për këtë arsye, mbulimi i plotë me vaksina dhe ruajtja e vigjilencës epidemiologjike janë thelbësore.
Përveç vaksinimit, parandalimi i përhapjes së virusit përfshin edhe përmirësimin e kushteve higjieno-sanitare, sigurimin e ujit të pastër dhe edukimin e komuniteteve për mënyrat e transmetimit të sëmundjes. Organizatat ndërkombëtare të shëndetit vazhdojnë të theksojnë se vetëm përmes bashkëpunimit ndërkombëtar dhe ndërgjegjësimit të vazhdueshëm mund të arrihet eliminimi përfundimtar i tij.