Më 7 prill 1939, Shqipëria u pushtua nga Italia fashiste, duke hyrë në një nga kapitujt më të errët të historisë së saj moderne. Ky pushtim nuk erdhi papritur, por ishte kulmi i një procesi të gjatë varësie politike, ekonomike dhe ushtarake ndaj Italisë, që kishte nisur prej viteve ‘20 dhe ishte thelluar gjatë periudhës së Mbretërisë Shqiptare nën Ahmet Zogun.
Italia e Benito Mussolinit kishte synime të qarta ekspansioniste në Ballkan dhe Mesdhe. Shqipëria, për shkak të pozicionit strategjik, u kthye në objektiv të drejtpërdrejtë të interesave italiane. Nën justifikimin e “mbrojtjes” dhe “civilizimit” të një vendi të vogël, regjimi fashist përgatiti me kujdes skenarin e pushtimit, duke e paraqitur atë si një akt përbashkimi dhe ndihme, por që në fakt synonte krijimin e një protektorati të drejtpërdrejtë.
Prej vitit 1926, me nënshkrimin e Traktatit të Miqësisë dhe më pas Paktit të Tiranës në 1927, Shqipëria kishte hyrë në orbitën italiane. Italia i dha hua, ndihma ushtarake, këshilltarë dhe investime infrastrukturore, duke e bërë shtetin shqiptar gjithnjë e më të varur. Kjo varësi kulmoi gjatë viteve të Mbretërisë, ku institucionet shqiptare ishin në masë të madhe të ndikura nga politika italiane, ndërsa ushtria dhe financat varen gjerësisht nga Roma.
Në mars të vitit 1939, Italia i dërgoi Mbretit Zog një ultimatum për nënshkrimin e një marrëveshjeje që praktikisht e kthente Shqipërinë në një provincë italiane. Ultimatumi u refuzua, dhe Zogu u përpoq të organizonte një qëndresë simbolike. Megjithatë, përballë një fuqie ushtarake shumë më të madhe dhe në mungesë të përgatitjes serioze, Shqipëria nuk mundi të përballonte dot agresionin.
Mëngjesin e 7 prillit 1939, trupat italiane zbarkuan në disa qytete bregdetare, përfshirë Durrësin, Vlorën, Shëngjinin dhe Sarandën. Në Durrës, ndodhi përplasja më e njohur, ku një grup i vogël ushtarësh dhe qytetarësh shqiptarë, të udhëhequr nga major Abaz Kupi dhe kapiten Mujo Ulqinaku, rezistuan për orë të tëra ndaj trupave pushtuese. Megjithëse përballja ishte e pabarabartë, kjo rezistencë mbeti simbolike për qëndresën dhe guximin shqiptar.
Brenda pak orësh, forcat italiane morën kontrollin mbi pikat kryesore strategjike të vendit. Mbreti Zog, bashkë me familjen dhe disa anëtarë të qeverisë, u largua drejt Greqisë dhe më pas në mërgim. Në këtë mënyrë, institucionet e Mbretërisë Shqiptare u shpërbënë praktikisht, duke i hapur rrugë instalimit të një administrate të re nën kontrollin e Italisë.
Më 12 prill 1939, Asambleja e vjetër kombëtare, e mbledhur nën presionin e forcave italiane, shpalli bashkimin personal të Shqipërisë me Mbretin Viktor Emanuel III të Italisë. Kjo aktformë formale e legalizoi në dukje pushtimin, duke vendosur një regjim të kontrolluar nga Roma. Në Tiranë u vendos një përfaqësues i posaçëm i qeverisë italiane – Viceré i Shqipërisë – ndërsa u emërua edhe një qeveri shqiptare e varur nga Italia, me Shefqet Vërlacin si kryeministër.
Pushtimi italian solli ndryshime të mëdha në jetën politike, ekonomike dhe shoqërore të Shqipërisë. U vendos një sistem i ri administrativ me elemente të strukturës fashiste, përfshirë organizatat rinore, propagandën shtetërore dhe kufizimin e lirive. Ndërkohë, u kryen investime në infrastrukturë dhe ekonomi, por gjithnjë në funksion të interesave italiane dhe jo të zhvillimit të qëndrueshëm kombëtar.
Pjesa më e ndjeshme e pushtimit ishte ndikimi kulturor dhe përpjekjet për asimilim. Mësimi i gjuhës italiane u bë i detyrueshëm, ndërsa simbolika kombëtare shqiptare u zëvendësua nga emblemat fashiste. Edhe pse pushtimi nuk hasi në rezistencë të organizuar fillimisht, pakënaqësia në rritje ndaj regjimit të vendosur nga Roma, si dhe zhvillimet e mëvonshme të Luftës së Dytë Botërore, do të krijonin terrenin për lindjen e lëvizjes çlirimtare.
Ngjarja e 7 prillit 1939 nuk ishte vetëm një akt ushtarak, por një ngjarje me pasoja të thella në historinë shqiptare. Ai solli fundin e Mbretërisë Shqiptare, e vendosi vendin nën kontrollin e drejtpërdrejtë të një fuqie të huaj dhe shënoi për herë të parë në historinë moderne një humbje të plotë të pavarësisë. Për shumë shqiptarë, kjo ditë mbeti simbol i dhimbjes, por edhe i nevojës për organizim dhe qëndresë.