Revolucioni Rus i vitit 1917 përfaqëson një nga ngjarjet më të rëndësishme të shekullit XX, që ndryshoi jo vetëm rrjedhën e historisë së Rusisë, por edhe të gjithë botës. Ai shënoi fundin e regjimit carist, rrëzimin e Perandorisë Ruse dhe krijimin e një shteti të ri – Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike (BRSS) – që do të bëhej një nga fuqitë më të mëdha botërore për dekada.
Kriza e Carizmit dhe shpërthimi i revolucionit
Në fillim të shekullit XX, Rusia ishte një vend i madh, por i prapambetur në krahasim me Perëndimin. Ekonomia ishte e bazuar kryesisht në bujqësi, pjesa më e madhe e popullsisë ishte analfabete, dhe pushteti qëndronte në duart e carit, pa asnjë formë reale përfaqësimi demokratik. Gjatë sundimit të Car Nikollës II, shteti rus përjetoi një varg krizash politike, ekonomike dhe ushtarake.
Humbjet në Luftën Ruso-Japoneze (1905) dhe më pas përfshirja në Luftën e Parë Botërore e dobësuan ndjeshëm vendin. Popullsia vuante nga uria, mungesa e ushqimeve, papunësia dhe represioni shtetëror. Tensionet sociale u rritën në mënyrë të vazhdueshme, duke krijuar një atmosferë shpërthyese.
Revolucioni i Shkurtit dhe fundi i carizmit
Në shkurt të vitit 1917 (sipas kalendarit Julian, që përdorej në atë kohë në Rusi), një valë protestash shpërtheu në Petrograd (Shën Petersburgun e sotëm). Demonstratat, që nisën për bukë dhe kushte më të mira jetese, u shndërruan në një lëvizje masive kundër regjimit. Ushtria, në vend që të shtypte protestuesit, u bashkua me ta.
Më 15 mars 1917, Car Nikolla II abdikoi, duke i dhënë fund më shumë se tre shekujve të sundimit të dinastisë Romanov. U krijua një qeveri e përkohshme liberale, por ajo nuk arriti të fitojë besimin e popullit dhe të zgjidhë krizat ekzistuese.
Revolucioni i Tetorit dhe ardhja e bolshevikëve
Në të njëjtin vit, në tetor, partia bolshevike e udhëhequr nga Vladimir Lenini organizoi një grusht shteti të shpejtë dhe efikas. Duke përfituar nga paaftësia e qeverisë së përkohshme dhe premtimet për “bukë, paqe dhe tokë”, bolshevikët morën kontrollin e Petrogradit dhe institucioneve kyçe shtetërore.
Revolucioni i Tetorit ishte i përgjakshëm vetëm në disa zona, por ndikimi i tij ishte i menjëhershëm dhe i thellë. Një regjim i ri u formua, bazuar në parimet e socializmit marksist, ku klasa punëtore dhe fshatarësia u shpallën si forcat udhëheqëse të shoqërisë.
Lufta civile dhe konsolidimi i pushtetit
Pas marrjes së pushtetit, Rusia u përfshi në një luftë civile të përgjakshme midis forcave bolshevike (të njohura si “Të Kuqtë”) dhe kundërshtarëve të tyre (të njohur si “Të Bardhët”), të përbërë nga monarkistë, nacionalistë, demokratë dhe vende të huaja ndërhyrëse. Lufta zgjati deri në vitin 1922 dhe përfundoi me fitoren e bolshevikëve.
Gjatë kësaj periudhe, qeveria e re zbatoi politika ekstreme si “komunizmi i luftës” dhe më pas, nën presionin e krizës ekonomike, një politikë më fleksibël të njohur si Politika Ekonomike e Re (NEP). Këto hapa shënuan fillimet e modelit sovjetik të zhvillimit.
Themelimi i Bashkimit Sovjetik
Në dhjetor të vitit 1922, pas përfundimit të luftës civile, u shpall zyrtarisht krijimi i Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike (BRSS), që përfshinte katër republika themeluese: Rusia, Ukraina, Bjellorusia dhe Transkaukazia. Ky union federal u zgjerua me kalimin e viteve dhe u shndërrua në një superfuqi politike, ushtarake dhe ideologjike.
Bashkimi Sovjetik, i ndërtuar mbi bazat e revolucionit bolshevik dhe filozofisë marksiste-leniniste, do të kishte ndikim të thellë në historinë botërore deri në shpërbërjen e tij në vitin 1991. Revolucioni i vitit 1917 nuk ishte thjesht një ndërrim regjimesh, por një përmbysje rrënjësore e rendit shoqëror dhe ekonomik që ndau botën në dy blloqe për pjesën më të madhe të shekullit XX.