Më 28 nëntor 1912, në qytetin bregdetar të Vlorës, u shpall zyrtarisht pavarësia e Shqipërisë nga Perandoria Osmane, duke shënuar një nga momentet më kulmore në historinë e kombit shqiptar. Ky akt nuk ishte i rastësishëm, por rezultat i një përpjekjeje të gjatë historike, patriotike dhe politike që kishte zanafillën në fund të shekullit XIX dhe kulmoi në këtë ditë të madhe për shqiptarët.
Në fillimet e shekullit XX, shqiptarët jetonin ende nën sundimin e Perandorisë Osmane, por ndjenja kombëtare ishte zgjuar fuqishëm përmes rilindësve që me penë, armë dhe përpjekje diplomatike përhapën idenë e një kombi të bashkuar dhe të pavarur. Kongrese si ai i Prizrenit (1878), i Manastirit (1908) dhe kryengritjet e njëpasnjëshme në vitet 1910–1912 kishin krijuar një klimë kombëtare që kërkonte liri politike dhe ruajtjen e identitetit kombëtar, veçanërisht përballë rrezikut të ndarjes së trojeve shqiptare mes fqinjëve ballkanikë.
Kjo frikë u bë më e madhe me shpërthimin e Luftës së Parë Ballkanike në tetor 1912, ku Serbia, Mali i Zi, Greqia dhe Bullgaria ndërmorën sulme kundër Perandorisë Osmane, me synimin e përbashkët për të marrë territore. Shqiptarët, të ndodhur në rrezik të drejtpërdrejtë për copëtim dhe zhdukje politike, reaguan me vendosmëri. Në këtë atmosferë të nxehtë historike, patriotët shqiptarë të udhëhequr nga Ismail Qemali thirrën një kuvend kombëtar në qytetin e Vlorës për të shpallur zyrtarisht ndarjen e Shqipërisë nga sundimi osman dhe për të themeluar një shtet të ri të pavarur.
Mëngjesin e 28 nëntorit 1912, 40 përfaqësues nga të gjitha trevat shqiptare, përfshirë Kosovën, Çamërinë, Malësinë, Labërinë, Shkodrën, Dibrën, Elbasanin, Tetovën dhe Gjirokastrën, u mblodhën në shtëpinë e Xhemil Beut në Vlorë. Në një mbledhje historike, në atmosferë solemne, ata shpallën njëzëri Pavarësinë e Shqipërisë dhe ngritën flamurin me shqiponjën dykrenare, simbol i lashtësisë dhe i identitetit shqiptar, mbi ballkonin e ndërtesës. Ismail Qemali, udhëheqësi i kësaj lëvizjeje, u zgjodh Kryetar i Qeverisë së Përkohshme që u krijua menjëherë pas shpalljes.
Ky akt nuk ishte vetëm një deklaratë politike, por edhe një përgjigje ndaj zhvillimeve ndërkombëtare që rrezikonin seriozisht territorin dhe ekzistencën e kombit shqiptar. Krijimi i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës kishte për qëllim organizimin e administratës së brendshme dhe përfaqësimin e interesave shqiptare në arenën ndërkombëtare, sidomos në Konferencën e Ambasadorëve që do të mblidhej në Londër në dhjetor të po atij viti.
Qeveria e re nisi punën menjëherë me sfida të mëdha përpara. Shqipëria nuk kishte kufij të përcaktuar, as institucione shtetërore të konsoliduara, ndërsa pjesë të mëdha të territorit ishin nën pushtim nga ushtritë fqinje. Mungonin një monedhë kombëtare, një sistem ligjor dhe një armatë kombëtare. Pavarësisht këtyre kushteve të vështira, entuziazmi për krijimin e një shteti shqiptar ishte i madh, si brenda ashtu edhe jashtë vendit.
Një aspekt i rëndësishëm i shpalljes së pavarësisë është edhe karakteri gjithëpërfshirës i përfaqësimit në Kuvendin e Vlorës. Përfaqësuesit nuk erdhën vetëm nga jugu i Shqipërisë, ku mbajtja e kuvendit u bë e mundur nga konteksti i luftës, por edhe nga veriu, lindja dhe pjesët e tjera të trojeve shqiptare që ndodheshin në situatë të rëndë ushtarake. Ky përfaqësim i gjerë përbën një argument të fortë për legjitimitetin e aktit dhe për vullnetin kombëtar për shtetësi.
Në aspektin simbolik, ngritja e flamurit me shqiponjën dykrenare nuk ishte thjesht një ceremonial festiv. Ajo ishte lidhja e shqiptarëve me historinë e tyre të lashtë, me principatat e mesjetës dhe me epokën e Skënderbeut. Kjo simbolikë shprehte vazhdimësinë e përpjekjes për liri dhe vetëvendosje që kishte zgjatur me shekuj.
Pas shpalljes së Pavarësisë, diplomacia shqiptare u përqendrua në sigurimin e njohjes ndërkombëtare të shtetit të ri. Në mars të vitit 1913, Konferenca e Londrës njohu Shqipërinë si shtet të pavarur, por jo në kufijtë e saj etnikë. Si rezultat, pjesë të mëdha të territorit shqiptar iu dhanë shteteve fqinje, duke krijuar plagë të thella historike që do të shoqëronin kombin edhe në shekullin e mëvonshëm.
Megjithatë, shpallja e Pavarësisë mbetet një nga arritjet më të mëdha në historinë shqiptare, sepse i dha kombit shqiptar identitetin e tij politik dhe shënoi daljen e tij në skenën ndërkombëtare si një subjekt sovran. Ajo përmbylli një epokë të gjatë lufte dhe sakrificash dhe hapi një kapitull të ri për ndërtimin e një shteti shqiptar të pavarur, modern dhe evropian.
Ky moment historik nuk do të ishte i mundur pa veprimtarinë e jashtëzakonshme të rilindësve shqiptarë, që me veprat e tyre letrare, gjuhësore, kulturore dhe politike, përgatitën terrenin për vetëdijen kombëtare dhe kërkesën për vetëqeverisje. Emra si Sami Frashëri, Abdyl Frashëri, Naim Frashëri, Hasan Prishtina, Isa Boletini, Luigj Gurakuqi dhe shumë të tjerë janë pjesë e pandarë e këtij rrugëtimi drejt lirisë.
Për shqiptarët, 28 Nëntori nuk është thjesht një datë kalendarike. Është simbol i bashkimit, i krenarisë dhe i dëshirës për të qenë të lirë. Është dita që përjetësoi flamurin në qiellin e Vlorës dhe e bëri Shqipërinë një realitet të pamohueshëm politik, duke treguar se edhe një komb i vogël mund të dalë fitimtar kur ka vullnet, sakrificë dhe vizion të qartë për të ardhmen.