Në rrjedhën e përditshme të jetës, shpesh ndodh që të përvetësojmë sjellje dhe modele veprimi që mund të duken të padëmshme në fillim, por në fakt kanë ndikim të dëmshëm në ndërgjegjen tonë, në marrëdhëniet me të tjerët dhe në shoqëri në përgjithësi. Këto zakone, edhe pse mund të jenë të zakonshme në disa mjedise, janë në thelb joetike dhe, nëse vazhdojnë pa reflektim apo korrigjim, dëmtojnë jo vetëm jetën personale, por edhe imazhin dhe integritetin tonë. Më poshtë janë disa nga sjelljet më të përhapura që duhen larguar pa vonesë.
Gënjeshtra të vogla të përditshme
Një nga zakonet më të normalizuara është gënjeshtra e përditshme. Shumë njerëz i justifikojnë ato si “të bardha”, ose si mjete për të shmangur konfliktin, por në realitet ato krijojnë një spirale të pasaktësive që dëmton besimin në marrëdhënie. Njerëzit që janë mësuar të gënjejnë, sado pak, zhvillojnë me kohën një indiferencë ndaj së vërtetës, duke e bërë më të lehtë për ta të shmangin përgjegjësinë apo të manipulojnë situata. Largimi nga ky zakon është hapi i parë drejt një ndërgjegjeje të pastër dhe respekti ndaj të tjerëve.
Përhapja e thashethemeve dhe shpifjeve
Fjalët kanë peshë, dhe përdorimi i tyre për të përhapur informacione pa baza, për të komentuar jetën e të tjerëve apo për të dëmtuar reputacionin e dikujt është një veprim thellësisht joetik. Kultura e thashethemeve është ndoshta një ndër më të rrënjosurat në mjedise të ndryshme sociale, por ajo shpesh mbështetet në pasiguri personale dhe mungesë empatie. Njerëzit që janë të sigurt në veten e tyre nuk kanë nevojë të ulin të tjerët për të ndjerë vlerë. Edukimi etik nis pikërisht nga heshtja në vend të gjykimit pa të drejtë.
Shfrytëzimi i dobësive të të tjerëve
Një tjetër sjellje që shpesh fshihet pas maskës së zgjuarsisë është përdorimi i informacionit personal ose emocioneve të dikujt për përfitime vetjake. Ky lloj manipulimi emocional është një ndër format më të rafinuara të mungesës së etikës. Përdorimi i frikës, fajit apo ndjeshmërisë së dikujt për të kontrolluar një situatë apo për të arritur një qëllim është një veprim që kërkon reflektim të thellë dhe vetëdijësim për pasojat që lë.
Mungesa e përgjegjësisë në vendin e punës
Në mjedise profesionale, shumë individë ndjekin parimin “të bëj sa më pak, por të dukem aktiv”. Kjo shfaqet përmes fshehjes pas të tjerëve, mosmbajtjes së përgjegjësive, ose madje marrjes së meritave për punën e dikujt tjetër. Këto sjellje nuk janë vetëm joetike, por dëmtojnë edhe frymën e bashkëpunimit dhe zhvillimin e sinqertë të karrierës. Njerëzit që kërkojnë të ndërtojnë një identitet profesional të qëndrueshëm, duhet të largojnë këto prirje dhe të punojnë me ndershmëri.
Abuzimi me besimin e të tjerëve
Kur dikush na jep besimin, na jep një dhuratë të çmuar. Por shumë individë, përmes veprimeve të vogla ose të përsëritura, e keqpërdorin këtë besim për përfitime vetjake apo për të shmangur pasojat e veprimeve të tyre. Të mbash fjalën, të respektosh intimitetin dhe të mos e shkelësh besimin e dhënë është një element kyç në ndërtimin e marrëdhënieve etike. Sa herë që një individ prish një premtim apo nuk respekton besimin e dikujt, ai jo vetëm lëndon tjetrin, por shkatërron një bllok themeli të etikës njerëzore.
Kërkimi i justifikimeve në vend të reflektimit
Një zakon tjetër i dëmshëm është zakoni për të gjetur fajin gjithmonë jashtë vetes. Kur dikush bën gabim, por zgjedh të justifikohet me rrethana, me sjelljet e të tjerëve apo me “rregullat e lojës”, atëherë ai shmang vetë-analizën dhe zhvillimin personal. Etika fillon me pranimin e përgjegjësisë dhe me vullnetin për t’u përmirësuar. Askush nuk është i pagabueshëm, por refuzimi për të parë të metat personale është një nga shenjat më të forta të mungesës së etikës.
Dëshira për përfitim në kurriz të normave
Njerëzit që i anashkalojnë rregullat për përfitime të shpejta shpesh justifikohen me idenë se “të gjithë e bëjnë”. Por, përparimi i vërtetë vjen nga guximi për të qëndruar në kornizat e ndershmërisë, edhe kur është më e vështirë. Që nga mashtrimet në dokumente, deri te shmangia e taksave apo përfitimet në mënyra të pandershme, të gjitha këto tregojnë një dështim për të ndjekur parimet bazë të një shoqërie të drejtë.
Neglizhimi i ndjeshmërisë ndaj të tjerëve
Sjelljet e ftohta, mungesa e mirësjelljes në komunikim, injorimi i emocioneve të njerëzve përreth, janë forma të tjera të mungesës së etikës. Të qenit i edukuar nuk është vetëm çështje formale, por një mënyrë të qenuri që nënkupton respekt, dëgjim, tolerancë dhe empati. Marrëdhëniet e ndërtuara mbi këto vlera janë më të qëndrueshme dhe kontribuojnë në një mjedis më të shëndetshëm social.
Të heqësh dorë nga zakonet joetike nuk është një proces i menjëhershëm. Kërkon vetëdijësim, vullnet të qëndrueshëm dhe, mbi të gjitha, një qëllim të qartë: të jetosh një jetë në përputhje me vlerat që duam të promovojmë. Në një shoqëri ku shpesh norma etike relativizohet, individi që zgjedh ndershmërinë, përgjegjësinë dhe drejtësinë bëhet shembull dhe burim ndikimi pozitiv.