Strabizmi është një gjendje okulare që karakterizohet nga pamundësia e të dy syve për të parë në të njëjtën drejtim në të njëjtën kohë. Kjo çrregullim shfaqet kur muskujt që kontrollojnë lëvizjen e syve nuk punojnë në mënyrë të koordinuar, duke bërë që njëri sy të devijojë drejt brenda, jashtë, lart ose poshtë. Ai mund të jetë i vazhdueshëm ose të shfaqet vetëm në disa momente të caktuara, dhe mund të prekë si fëmijët ashtu edhe të rriturit, megjithëse shfaqja më e zakonshme ndodh në fëmijëri.
Shkaqet dhe faktorët e rrezikut
Strabizmi mund të ketë origjinë të lindur ose të fituar gjatë jetës. Forma kongjenitale zakonisht manifestohet brenda muajve të parë pas lindjes dhe mund të ketë një komponent gjenetik. Në rastet e tjera, gjendja zhvillohet si pasojë e problemeve refraktive të patrajtuara (si hipermetropia), dëmtimeve neurologjike, traumave në kokë apo sëmundjeve të tjera që ndikojnë në funksionimin e trurit dhe syve.
Faktorët që rrisin rrezikun për zhvillimin e kësaj gjendjeje përfshijnë historinë familjare, lindjet para kohe, peshën e ulët në lindje dhe sëmundjet sistemike si paralizat cerebrale ose sindromat gjenetike. Në disa raste, edhe prania e një defekti të lindur në strukturat e syrit mund të çojë në çrregullim të kontrollit motorik të tij.
Simptomat dhe efektet te shikimi
Simptoma kryesore është devijimi i dukshëm i njërit sy ose i të dyve. Në shumë raste, fëmija mund të mos ankohet për ndonjë problem, por prindërit vërejnë që sytë nuk janë të drejtë kur ai fokusohet në një objekt. Tek të rriturit, shfaqja e papritur e devijimit shpesh shoqërohet me diplopi (shikim i dyfishtë), lodhje okulare dhe vështirësi në përqendrim.
Në mungesë të trajtimit, truri i fëmijës fillon të injorojë sinjalin që vjen nga syri i devijuar për të shmangur shikimin e dyfishtë. Ky fenomen çon në ambliopi, e njohur ndryshe si “sy i dobët”, një gjendje ku njëri sy zhvillohet më pak dhe mbetet me aftësi më të ulët shikimi krahasuar me tjetrin. Kjo është arsyeja pse ndërhyrja e hershme është tepër e rëndësishme.
Llojet e tij
Ai klasifikohet në disa forma, në varësi të drejtimit të devijimit:
- Ezotropia – kur syri devijon drejt brenda
- Ekzotropia – kur syri devijon drejt jashtë
- Hipertropia – devijimi i syrit lart
- Hipotropia – devijimi i syrit poshtë
Këto forma mund të jenë të përhershme ose të ndodhin vetëm në kushte të caktuara, si lodhje apo përqendrim i gjatë. Strabizmi gjithashtu ndahet në paralitik (ku një ose më shumë muskuj janë të dëmtuar) dhe jo paralitik (ku muskujt janë të paprekur, por nuk punojnë në koordinim).
Diagnostikimi dhe metodat e vlerësimit
Diagnoza vendoset përmes një ekzaminimi të plotë okulistik. Mjeku specialist përdor një sërë testesh për të vlerësuar shikimin binokular, aftësinë për të ndjekur objekte, dhe devijimin e syve në pozicione të ndryshme. Një nga testet më të zakonshme është testi “cover-uncover”, që ndihmon në identifikimin e syrit dominues dhe atij që devijon.
Për fëmijët, është e rëndësishme që ekzaminimi të bëhet në moshë sa më të hershme, pasi trajtimi është më efektiv kur sëmundja zbulohet përpara moshës 7-vjeçare, kur sistemi vizual është ende në zhvillim.
Trajtimi dhe menaxhimi
Trajtimi i tij varet nga shkaku dhe forma e tij. Nëse problemi buron nga një gabim refraktiv, përdorimi i syzeve korrektuese mund të përmirësojë ndjeshëm drejtimin e syve. Në rastet e ambliopisë, përdoret mbyllja e syrit më të fortë me anë të një mbulese për të stimuluar zhvillimin e shikimit në syrin më të dobët.
Në shumë raste, rekomandohen ushtrime për përmirësimin e koordinimit ndërmjet syve dhe forcimin e muskujve okulomotorë. Kur këto masa nuk japin rezultat të mjaftueshëm, kirurgjia për të rregulluar pozicionin e muskujve okulorë mund të jetë e nevojshme. Kjo procedurë kryhet nën anestezi të përgjithshme dhe synon të rivendosë drejtimin normal të syve.
Rëndësia e ndërhyrjes së hershme
Në fëmijëri, ndërhyrja e menjëhershme ndihmon në zhvillimin e plotë të shikimit dhe shmang problemet afatgjata. Në rastet kur nuk trajtohet, pasojat mund të jenë të përhershme në cilësinë e të parit dhe në aftësitë për perceptim hapësinor. Prandaj, roli i prindërve në vëzhgimin e hershëm të simptomave dhe ndjekja e rregullt e vizitave okulistike është thelbësor për një zhvillim të shëndetshëm vizual të fëmijëve.