Në historinë e kinemasë sonë, pak filma kanë një rëndësi simbolike dhe themelore sa “Tana”, vepra që konsiderohet gjerësisht si filmi i parë artistik shqiptar me metrazh të gjatë. I prodhuar në vitin 1958 nga Kinostudioja e sapothemeluar “Shqipëria e Re”, ky film shënoi një kthesë të madhe për kulturën shqiptare dhe hapi rrugën për zhvillimin e industrisë së filmit në vend.
“Tana” nuk ishte thjesht një prodhim kinematografik, por një sinjal i qartë se Shqipëria po hynte në një epokë të re ku filmi do të shërbente jo vetëm si argëtim, por edhe si mjet edukimi dhe formimi ideologjik. Regjisori i filmit, Kristaq Dhamo, i diplomuar jashtë vendit, solli një qasje profesionale dhe një ndjeshmëri të re në ekran. Skenari u shkrua në një periudhë kur kultura ishte e ndikuar fort nga politika, por në thelb, “Tana” solli një histori që kishte në qendër njeriun dhe përplasjet e tij me normat shoqërore të kohës.
Filmi rrëfen historinë e një vajze të re, me të njëjtin emër – Tana – e cila përfaqëson një brez të ri femrash të emancipuar në një Shqipëri që po ndryshonte. Ajo është punëtore në kooperativën bujqësore dhe bie në dashuri me një djalë të arsimuar, por ndesh në rezistencën e të afërmve dhe paragjykimet tradicionale. Nëpërmjet konfliktit mes së vjetrës dhe së resë, filmi pasqyron procesin e transformimit të shoqërisë shqiptare në vitet e para të socializmit.
Rëndësia e “Tana”-s qëndron jo vetëm në përmbajtjen tematike, por edhe në aspektin teknik dhe artistik. Ishte hera e parë që një film shqiptar realizohej me strukturë të plotë narrative, me aktorë profesionistë, skenografi të mirëpërgatitur dhe një qasje të qartë regjisoriale. Aktorët kryesorë, ndër të cilët u dallua Tinka Kurti në rolin e Tanës, i dhanë jetë personazheve me ndjeshmëri dhe natyrshmëri, çka ndikoi në suksesin e filmit.
Xhirimet e filmit u zhvilluan në fshatra dhe zona malore, çka i dha veprës një ndjenjë autentike dhe një pasqyrim të drejtpërdrejtë të realitetit rural të kohës. Koloriti shqiptar në kostume, gjuhë dhe ambient e bën “Tana”-n një dokument të vlefshëm kulturor, përtej funksionit artistik. Përmes kompozimeve muzikore dhe përdorimit të thjeshtë të kameras, filmi ruajti një ekuilibër mes stilit realist dhe narrativës ideologjike.
Pas shfaqjes së parë, “Tana” u prit me entuziazëm nga publiku vendas dhe u promovua si model për prodhimet e ardhshme të kinemasë shqiptare. Ai mori pjesë edhe në disa festivale ndërkombëtare, përfshirë Festivalin e Filmit në Moskë, duke e vendosur Shqipërinë për herë të parë në hartën e kinematografisë ndërkombëtare.
“Tana” ka mbetur deri sot një pikë reference për kritikët dhe studiuesit e kinemasë shqiptare. Ai nuk përfaqëson vetëm lindjen e një tradite filmike, por edhe fillimin e ndërtimit të një gjuhe vizuale shqiptare, ku njeriu dhe natyra shqiptare marrin jetë në ekran në mënyrë origjinale. Filmi ruan ende vlerë të madhe për studiuesit e artit dhe për brezat që kërkojnë të kuptojnë rrënjët e kinemasë sonë.