Veshkat janë organe jetësore të vendosura në pjesën e pasme të zgavrës abdominale, të mbrojtura nga brinjët dhe të pozicionuara afër shtyllës kurrizore. Ato kanë formën e një fasuleje dhe janë të përfshira drejtpërdrejt në filtrimin e gjakut, në rregullimin e përqendrimeve të elektroliteve dhe në eliminimin e produkteve të dëmshme përmes urinës. Përveç funksionit të tyre filtrues, veshkat ndikojnë në prodhimin e disa hormoneve jetike dhe në ruajtjen e ekuilibrit të lëngjeve në trup.
Struktura
Çdo veshkë përbëhet nga një shtresë e jashtme kortikale dhe një pjesë e brendshme medulare. Në brendësi të tyre ndodhen njësitë funksionale të quajtura nefrone, të cilat përbëjnë bazën e procesit të filtrimit të gjakut. Korteksi përmban glomerulat, ndërsa medula përmban piramidat renale që udhëheqin urinën drejt qendrës së veshkës.
Nefronët dhe prodhimi i urinës
Filtrimi fillon në glomerul, ku përbërësit e tretshëm të gjakut kalojnë në një filtër natyral. Më pas, filtrati kalon nëpër tubulat e nefronit ku ndodhin procese të rëndësishme si reabsorbimi i lëndëve të dobishme dhe sekretimi i substancave të panevojshme. Produkti përfundimtar është urina, e cila udhëton përmes kanalizimeve drejt pelvisës renale e më pas në ureter.
Roli në balancimin e lëngjeve dhe elektroliteve
Përmes mekanizmave të ndjeshëm hormonalë, këto organe ndihmojnë në ruajtjen e sasisë së duhur të ujit dhe natriumit në trup. Kjo është thelbësore për mbajtjen e presionit normal të gjakut dhe për funksionimin e muskujve e nervave. Hormonët si ADH dhe aldosteroni ndihmojnë në përshtatjen e sasisë së ujit që rikthehet në qarkullim apo që ekskretohet.
Funksioni hormonal
Këto organe prodhojnë eritropoetinën, hormonin që stimulon palcën kockore për të prodhuar më shumë qeliza të kuqe të gjakut. Po ashtu, janë të përfshira në sistemin reninë-angiotensinë që ndihmon në kontrollin e presionit arterial. Aktivizimi i vitaminës D është një tjetër funksion që ndikon në përthithjen e kalciumit në trup.
Çrregullime të zakonshme
Sëmundje si insuficienca kronike, gurët urinarë dhe infeksionet janë ndër problemet më të zakonshme. Simptomat përfshijnë lodhje, urinim të rralluar apo të shpeshtë, enjtje dhe dhimbje në zonën e mesit. Në raste të avancuara mund të kërkohet trajtim me dializë ose transplant.
Këshilla për mirëmbajtje
Për të mbrojtur shëndetin e tyre, është e rëndësishme të konsumohet ujë në sasi të mjaftueshme, të kufizohet përdorimi i kripës dhe i medikamenteve që dëmtojnë sistemin urinar. Aktiviteti fizik i rregullt dhe kontrollet periodike mjekësore ndihmojnë në parandalimin e dëmtimeve të mundshme.